NASA'dan 76 ülkeye Ay üssüne katılım çağrısı

Antalya'da düzenlenen 77'nci Uluslararası Astronotik Kongresi'nin (IAC) üçüncü gününde, ABD ve Peru'nun eş başkanlığındaki 5'inci Artemis Anlaşmaları Liderler Toplantısı'nın ardından basın toplantısı gerçekleştirildi. NASA Basın Sekreter Yardımcısı George Alderman'ın moderatörlüğündeki toplantıya, NASA Yönetici Yardımcısı Matt Anderson ile Peru Uzay Ajansı (CONIDA) Direktörü Tümgeneral Roberto Melgar Sheen katıldı. Toplantıda, uzayın güvenli, şeffaf ve sürdürülebilir keşfine yönelik çalışmalar ile uluslararası iş birliği olanakları ele alındı.

Açılış konuşmasında Artemis Anlaşmaları'na katılan ülkelerin uzay çalışmalarında farklı aşamalarda bulunduğunu belirten Matt Anderson, bazı ülkelerin büyük uzay programlarına ve önemli katkılara sahip olduğunu, bazılarının ise henüz başlangıç aşamasında bulunduğunu söyledi. Her yıl bir çalıştay düzenlediklerini, ardından IAC kapsamında bir araya gelerek çalıştayın sonuçlarını değerlendirdiklerini anlatan Anderson, mayıs ayında Peru'da gerçekleştirilen çalıştayın sonuçlarının Antalya'daki liderler toplantısında görüşüldüğünü kaydetti. Anderson, “Dün 1 saatlik liderler toplantısı gerçekleştirdik; hatta herkes çalıştay hakkında ne düşündüğünü ve yürütülen harika işleri anlatmak istediği için toplantıyı kesmek zorunda kaldık" dedi.

CONIDA Direktörü Tümgeneral Roberto Melgar Sheen ise Lima'nın, mayıs ayında Uluslararası Artemis Anlaşmaları Çalıştayı'na ev sahipliği yapan ilk Latin Amerika şehri olduğunu söyledi. Çalıştayda çalışma gruplarının örgütsel ve operasyonel çerçevelerinin geliştirildiğini, temel ilkelerin uygulamaya dönüştürülmesine yönelik sonuçlar elde edildiğini belirten Melgar Sheen, “Ay ve derin uzay keşiflerinin geleceğine şeffaflık, sürdürülebilirlik, birlikte çalışabilirlik ve kapsayıcılık ilkelerinin rehberlik etmesi gerektiğine yürekten inanıyoruz. Peru, uzay keşiflerinde tüm insanlığa fayda sağlayacak bu yeni çağda iş birliği köprüleri kurarak güvenilir bir ülke olarak katkıda bulunmaya devam edecektir" diye konuştu.

Bir gazetecinin, Rusya ve Çin'in Artemis Anlaşmaları'na katılım ihtimali ile imzacı ülkelerin akademik kurumlarının Çin'in Uluslararası Ay Araştırma İstasyonu programıyla iş birliğinin sorun oluşturup oluşturmadığına ilişkin sorusunu yanıtlayan Anderson, anlaşmalara katılan 76 ülkenin ortak ilkeler etrafında buluştuğunu söyledi. Anderson, “Eğer bir gün Rusya ve Çin aynı anlayışa ve bu ilkelere sahip olursa, ki şu anda onları bu şekilde görmüyoruz, o zaman Artemis Anlaşmaları'na katılma ihtimalleri olabilir" dedi. İmzacı ülkelerin diğer ülkelerle ilişkilerine ilişkin ise Anderson, “Egemen ulusların ne yaptığı kendi kararlarıdır. Bu 76 ülkeyle üzerinde anlaştığımız şey, ortak ilkeler kümesidir. Ancak Artemis Anlaşmaları'nı imzalamak, diğer ülkelerin kendi ulusal çıkarlarına uygun olanı yapmalarını engellemez" diye konuştu.

Gazetecilerin, Artemis Anlaşmaları'nın Ay üssündeki uluslararası iş birliğini koordine etmek için nasıl kullanılacağına yönelik sorusu üzerine Anderson, NASA Yöneticisi Jared Isaacman'ın Ay üssünü 76 ülkenin tamamına ve gelecekte anlaşmalara katılacak ülkelere açma yaklaşımını anlattı. Ülkelerin farklı seviyelerde katkı sağlayabileceğini belirten Anderson, bunların küçük uydu olarak bilinen CubeSat katkısından, iniş aracı veya gezgin araç geliştiren ABD sanayi ekiplerine mühendislik desteğine kadar uzanabileceğini söyledi. Anderson, “Bu, 76 ülkenin tamamının, kendi ulusal öncelikleriyle örtüşen ve yatırım yapabilecekleri seviyede katılım sağlayabilecekleri pratik bir yoldur. Bunun harika bir fırsat olduğunu düşünüyoruz" dedi.

Bir gazetecinin, Türkiye'nin uzay ekonomisindeki kabiliyetleri dikkate alındığında NASA ile iş birliğini genişletmek için hangi fırsatların öne çıktığını sorması üzerine Anderson, Türkiye'nin ABD ile ilişkilerine ve NATO ortaklığına dikkati çekti. Türkiye'nin Artemis Anlaşmaları'nı imzalayarak ortak ilkelere bağlılığını ortaya koyduğunu belirten Anderson, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın kongrenin açılış konuşmasını da değerlendirdi. Anderson, “Bu hafta beni heyecanlandıran şey, Türkiye'nin IAC için yeni bir standart belirlemiş olmasıydı. Devlet Başkanı Sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan katıldı, konuşma yaptı ve konuşmasının tamamı uzay hakkındaydı" dedi. Türkiye'nin uzayı önceliklendirdiğini belirten Anderson, “Bunu Türk sanayisinin ülkeyi bir üst seviyeye taşıması ve geçmişte ekonomik fayda sağlamamış olabilecekleri alanlarda yeni yollar bulması için bir fırsat olarak görüyorlar. Müreffeh bir ulus olmak istiyorsak uzaya adım atmamız gerektiğinin farkındalar" diye konuştu.

Gazetecilerin, Peru'nun Artemis programına ve Ay üssüne katılım için planlama yapıp yapmadığına ilişkin sorusunu yanıtlayan Melgar Sheen, ülkesinin Artemis Anlaşmaları'nı 2024 yılında imzaladığını söyledi. Uzay kabiliyetlerini geliştirmeye çalıştıklarını, Lima'daki çalıştayın bölge ülkelerini bir araya getirerek güven ve iş birliğini güçlendirdiğini belirten Melgar Sheen, hazırlık toplantıları ve sonraki çalışmalarla birlikte sürecin 1 yıllık emeğe dayandığını kaydetti. Melgar Sheen, “Gösterdiğimiz bu kararlılık ve ekip çalışması sayesinde güven inşa ediyoruz. Bir sonraki adımda, Latin Amerika ülkeleri arasında ortak hareket ederek yakın gelecekteki Ay görevlerine başvurma fırsatını yakalayacağımızdan eminiz" dedi.

Bir gazetecinin, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın açılış konuşmasındaki silahlanma eleştirisini hatırlatarak Artemis Anlaşmaları'nın uzay silahları ve bunların yayılmasına ilişkin endişeleri ele alıp almayacağını sorması üzerine Anderson, anlaşmaların sivil uzay faaliyetlerine odaklandığını söyledi. Ulusal güvenlik konularının ülkelerin kendi ilgili kanallarında ele alındığını belirten Anderson, Artemis kapsamında barışçıl, şeffaf ve güvenli operasyonlar ile uzay ve Ay enkazı konularına yoğunlaştıklarını kaydetti. Gazetecinin, uzay silahlarının oluşturabileceği enkazla ilgili endişeleri de gündeme getirmesi üzerine Anderson, “Uzay enkazını engellemenin ya da bununla mücadele etmenin ilk adımı, yeni enkaz oluşturmayı durdurmaktır. Uzayda bir savaş ya da kinetik bir çatışma kimse istemiyor. Biz uzayın barışçıl keşfini savunuyoruz; Birleşik Devletler buna kararlılıkla bağlıdır ve Artemis Anlaşmaları'nı başlatmamızın nedeni de budur" diye konuştu.

Gazetecilerin, liderler toplantısına katılım ve alınan kararlara ilişkin sorusu üzerine Anderson, hatırladığı kadarıyla 40'ın üzerinde ülkenin toplantıya katıldığını söyledi. ABD'nin ağustos ayı sonunda duyurduğu ABD Uzay Akademisi girişiminin de gündeme geldiğini belirten Anderson, Artemis Anlaşmaları'na katılan ülkelerin öğrencilerini ABD merkezli, dört yıllık lisans eğitimi verecek sivil akademiye gönderebileceğini açıkladı. İlk öğrencilerin 2028 yazında eğitime başlamasının planlandığını kaydeden Anderson, mezunların NASA'da veya kendi ülkelerinin sivil uzay ajansları ve farklı görev alanlarında çalışabileceğini söyledi. Toplantının teknik sonuçlarını anlatan Melgar Sheen ise uzay enkazı konusunda mutabakat sağlandığını; faaliyetlerin birbirini engellememesi, birlikte çalışabilirlik ve veri paylaşımı konularının simülasyonlar ve masa başı tatbikatlarıyla ele alındığını belirtti.

Bir gazetecinin, küresel uzay ekonomisinin gelecek 10 yılına ilişkin sorusunu yanıtlayan Melgar Sheen, gelişmekte olan ülkeler için uzay çalışmalarının yeni bir ekonomik motor oluşturma fırsatı sunduğunu söyledi. Sanayi, akademi ve devletin birlikte çalıştığı bir model geliştirdiklerini belirten Melgar Sheen, uluslararası iş birliğinin bu süreçte önemli olduğunu kaydetti. Anderson ise mevcut uzay ekonomisinin yüz milyarlarca dolar değerinde olduğuna, gelecek 5 ila 10 yılda trilyon dolarlık bir sektöre dönüşeceğine ilişkin tahminler bulunduğunu söyledi. Ülkelerin bu ekonomiden pay almasının araştırma ve uzay ajanslarına kaynak ayırmayı anlamlı hale getirdiğini belirten Anderson, “Bütün Artemis Anlaşması üyeleriyle başlattığımız bu Ay üssünün tüm bu uluslar için yeni ekonomik fırsatlar ve refah kapıları açacağına inanıyoruz" dedi