Hayali

İznik’te 1426 yılında doğmuştur. Asıl adı Ahmet’tir. Lakabı Şemseddin’dir. Yazıları çok inceleyip nazik yazdığı için Hayali unvanı verilmiştir. Molla Hayali olarak ta anılır. Babasının adı Musa’dır. Babası kadı idi. Abdurrahim Merzifoni aracılığı ile Zeyniye tarikatına girer. Hızır Çelebi ile Kahire’de Şemseddin el-Likali’den ders aldı. İznik Medresesi müderrisliği yaptı. Şair, 33 yaşında iken, 875/1470 yılında bursa’da yaşamını yitirmiştir. Gömütü, Zeyniler’de ayrı bir mezarda gömülüdür. Üzeri tel örgü ile kapalıdır. Yazılarını Uludağ’da yazarmış.

İslam hukuku konusunda; Haşiyetü’l Şerh-i Akaid, (Bursa YABEK G.1176/1) Şerh-i Kaside-i Nuniye, Ta’likat Ala Şerhi Makasıd, Vikaye Haşiyesi, Beyzavi Tefsiri, Şerh-i Adud Haşiye, Haşiye Ala Evail-i Tecdid ve Haşiyetü’l Feraiz adlı kitapları yazan yazar bir kitabını, Fatih’e değil de vezir Mahmud Paşa’ya sunması, Sultan’ın tepkisine neden olmuştur. Hammer’e göre Zati’yi taklit etmiştir. Şairin şiirlerinden seçilmiş bir ikiliği şöyledir;

“Tuttu cihanı çünkü gümüşten çeker gelir

  Ben dahi evde oturub altın sinek düzdüm”

(HASAN ÇELEBİ I, s. 351; BURSALI TAHİR I, s. 338; A.N. Tolga, Hayali Bey Divanı, Ank 1992; KÜTÜK II, s. 226; GÜLDESTE, s. 463-468; ŞAKAİK-İ NUMANİYE, s. 158; KAMUSU’L-ALAM, s. 2070; SEFİNE-İ EVLİYA I, s. 274; BEYANİ, s. 32; EVLİYA ÇELEBİ, C.2, s. 391; HAMMER, C.6, s. 1785; M. Kanık, Ruhaniyeti Bol Zeyniler Semti, Yediiklim, S. 40, 1993, s. 65; H.Turyan; Emir Sultan ve Zeynihe Haziresi, s. 126-131; RIZA, s. 34-35; MM, S. 11; SİCİLİ OSMANİ II, s. 313)