<div>Son yıllarda çevre kirliliği ve atık sorunu dünyanın en önemli meselelerinden biri haline geldi. Özellikle plastik şişeler, cam şişeler ve metal kutular, doğaya bırakıldığında yüzlerce yıl yok olmadan kalabiliyor. Bu nedenle birçok ülkede uzun zamandır uygulanan depozito iade sistemi artık ülkemizde de daha yaygın şekilde hayata geçirilmeye hazırlanıyor.</div> <div>Peki depozito iade sistemi nedir? Vatandaşa ne kazandıracak? Esnafı nasıl etkileyecek? Çevreye katkısı ne olacak? Gelin hep birlikte sade bir dille değerlendirelim.</div> <div>Eskiden birçok vatandaşımız cam şişelerde depozito uygulamasını hatırlar. Gazoz veya soda alırken şişe için birkaç lira depozito ödenir, boş şişe geri getirildiğinde bu para geri alınırdı. Böylece hem şişeler çöpe gitmez hem de tekrar kullanılırdı.</div> <div>Yeni sistem ise bunu çok daha geniş kapsamlı hale getiriyor. Artık sadece cam şişeler değil, plastik içecek şişeleri ve alüminyum kutular da sisteme dahil edilecek. Vatandaş satın aldığı ürünün fiyatına eklenen depozito bedelini, ambalajı belirlenen toplama noktalarına teslim ettiğinde geri alabilecek.</div> <div>Bu uygulamanın en büyük amacı çevreyi korumaktır. Çünkü her yıl milyonlarca plastik şişe dere yataklarına, ormanlara, denizlere ve sokaklara atılıyor. Geri dönüşüm oranı istenilen seviyeye ulaşamıyor. Depozito sistemi sayesinde insanlar boş ambalajları çöpe atmak yerine iade etmeyi tercih edecek.</div> <div>Bu durum yalnızca çevreyi değil, ekonomiyi de olumlu etkileyecek. Çünkü geri dönüştürülen plastik, cam ve metal yeniden üretimde kullanılabilecek. Böylece ithal hammadde ihtiyacı azalırken ülke ekonomisine de önemli katkı sağlanacak.</div> <div>Vatandaş açısından bakıldığında sistem küçük gibi görünen ama zamanla önemli bir tasarruf sağlayabilir. Bir aile düşünelim. Haftada birkaç plastik şişe, birkaç kutu içecek ve cam şişe tüketiyor. Bunların tamamını düzenli olarak iade ettiğinde ay sonunda hatırı sayılır bir depozito bedelini geri alabilecek.</div> <div>Belki tek bir şişeden alınacak ücret çok yüksek olmayacak. Ancak milyonlarca kişinin sisteme katılmasıyla hem vatandaş para kazanacak hem de doğaya büyük katkı sağlanacak.</div> <div>Çocuklar açısından da sistem eğitici bir rol üstlenecek. Aileler çocuklarına boş şişeleri çöpe atmak yerine iade etmeyi öğretecek. Böylece geri dönüşüm bilinci küçük yaşlardan itibaren gelişecek. Avrupa'nın birçok ülkesinde çocuklar boş şişeleri toplayarak hem harçlık kazanıyor hem de çevreyi koruyor.</div> <div>Elbette yeni uygulamanın başarılı olabilmesi için altyapının da güçlü olması gerekiyor. Marketlerde, alışveriş merkezlerinde ve belirlenen noktalarda depozito makinelerinin yeterli sayıda bulunması büyük önem taşıyor. Vatandaş uzun kuyruklarda beklemek zorunda kalırsa sistem istenilen verimi sağlayamayabilir.</div> <div>Esnaf açısından da bazı düzenlemeler gerekiyor. Küçük marketlerin boş ambalajları depolayabileceği uygun alanların oluşturulması ve işletmelerin iş yükünün azaltılması önem taşıyor. Ayrıca ödeme sisteminin hızlı ve güvenilir olması hem satıcının hem de tüketicinin memnuniyetini artıracaktır.</div> <div>Bir başka önemli konu ise sahteciliğin önlenmesidir. Sisteme yalnızca özel işaret veya karekod taşıyan ürünlerin dahil edilmesi, usulsüzlüklerin önüne geçecektir. Böylece hem devlet hem de üreticiler zarar görmeyecek, sistem güven içinde işleyecektir.</div> <div>Uzmanlara göre depozito sistemi sayesinde geri dönüşüm oranlarında ciddi artış bekleniyor. Avrupa'da bu sistemi başarıyla uygulayan ülkelerde içecek ambalajlarının büyük bölümü geri kazanılıyor. Bu da hem çevre temizliği hem de ekonomik kazanç açısından önemli sonuçlar doğuruyor.</div> <div>Ülkemizde de sistemin yaygınlaşmasıyla belediyelerin atık toplama maliyetleri azalabilir. Daha temiz sokaklar, daha temiz parklar ve daha temiz sahiller görmek mümkün olabilir. Özellikle turizm bölgelerinde çevre kirliliğinin azalması ülkemizin tanıtımına da olumlu katkı sağlayacaktır.</div> <div>Ancak unutulmaması gereken en önemli nokta şudur: En iyi sistem bile vatandaş sahip çıkmazsa başarılı olamaz. Herkes boş ambalajını çöpe atmak yerine iade etmeyi alışkanlık haline getirirse bu uygulama gerçek anlamda amacına ulaşacaktır.</div> <div>Sonuç olarak depozito iade sistemi yalnızca birkaç lira geri almak anlamına gelmiyor. Bu uygulama; çevrenin korunması, doğal kaynakların daha verimli kullanılması, geri dönüşümün artırılması ve gelecek nesillere daha temiz bir Türkiye bırakılması açısından önemli bir adım olarak görülüyor.</div> <div>Kısacası, bugün geri verdiğimiz her plastik şişe, her cam şişe ve her metal kutu; hem cebimize küçük bir katkı sağlayacak hem de doğaya büyük bir iyilik yapacaktır. Küçük bir alışkanlığın milyonlarca insan tarafından benimsenmesi ise ülkemizin çevre ve ekonomi geleceği açısından büyük bir kazanım olacaktır.</div> <div>ZAFER ÖZCİVAN</div> <div>Ekonomist-Yazar</div> <div>Zaferozcivan59@gmail.com</div> <div> </div>
22°
22°