Kulağa akademik gibi gelse de aslında ikisi de günlük yaşamımızın tam ortasında duruyor. İş bulurken, hedef koyarken, para yönetirken, hatta çocuklarımızı büyütürken bile bu iki kavram farkında olmadan sürekli kararlarımızı etkiliyor.
Gerçekçilik en basit haliyle “olabileni görmek” demektir. Yani hayal kurmayı bırakmak değil, hayali yere sağlam basarak kurmak demektir. Ulaşılabilirlik ise koyduğumuz hedefin gerçekten elimizdeki imkânlarla, zamanla, bilgiyle ve şartlarla mümkün olup olmadığını anlamaktır. İkisi birlikte düşünüldüğünde, insanı hayal kırıklığından koruyan bir denge oluşur.
Bugün birçok insanın en büyük sıkıntısı, gerçekçi olmayan beklentilerle yola çıkmasıdır. “Bir anda zengin olayım”, “hiç emek vermeden yüksek maaşlı iş bulayım”, “kısa sürede her şey değişsin” gibi düşünceler kulağa cazip gelir ama hayatın gerçekleriyle çoğu zaman uyuşmaz. Bu noktada sorun hayal kurmak değildir; sorun, hayali gerçekmiş gibi görmektir.
Öte yandan fazla gerçekçilik de insanı yerinde saymaya itebilir. “Zaten olmaz”, “ben yapamam”, “bu şartlarda mümkün değil” gibi düşünceler de en az aşırı hayalcilik kadar zararlıdır. Çünkü insanı denemekten, öğrenmekten ve ilerlemekten uzaklaştırır. Yani mesele hayal kurmak ile gerçek arasında sağlıklı bir köprü kurabilmektir.
HAYATTA DENGE KURMANIN ADI: GERÇEKÇİ AMA UMUTLU OLMAK
Gerçekçilik, insanın ayağını yere bastırır; ulaşılabilirlik ise yönünü belirler. İkisi bir araya geldiğinde kişi hem ne istediğini bilir hem de buna nasıl ulaşacağını daha net görür. Mesela bir öğrenci düşünelim. “Tıp fakültesini kazanacağım” demek bir hedeftir. Ama bu hedefin gerçekçi ve ulaşılabilir olması için çalışma düzeni, zaman, mevcut başarı düzeyi ve şartlar göz önüne alınmalıdır. Eğer bu denge kurulmazsa ya gereksiz bir özgüven ya da gereksiz bir umutsuzluk ortaya çıkar.
Aynı durum iş hayatında da geçerlidir. Herkes daha iyi bir iş, daha yüksek maaş ister. Ancak hangi becerilere sahip olduğu, hangi alanlarda eksik olduğu ve piyasadaki gerçek durum dikkate alınmadan yapılan planlar çoğu zaman hayal kırıklığıyla sonuçlanır. Oysa gerçekçi bir bakış açısı, kişiye “nereden başlamalıyım?” sorusunun cevabını verir.
ULAŞILABİLİRLİK: HAYALİN YOL HARİTASI
Ulaşılabilirlik aslında hayalin “yol haritası”dır. Bir hedef koyduğunuzda o hedefin sadece güzel olması yetmez; aynı zamanda adım adım gidilebilir olması gerekir. Çok büyük hedefler göz korkutabilir, çok küçük hedefler ise motive etmeyebilir. Bu yüzden hedefin büyüklüğü kadar, ona nasıl ulaşılacağı da önemlidir.
Örneğin bir kişi “sağlıklı yaşamak istiyorum” diyorsa bu güzel bir hedeftir ama soyuttur. Bunu ulaşılabilir hale getirmek için “haftada üç gün yürüyüş yapacağım”, “şeker tüketimini azaltacağım” gibi somut adımlar gerekir. İşte ulaşılabilirlik tam da burada devreye girer. Hedefi hayal olmaktan çıkarır, uygulanabilir bir plana dönüştürür.
GERÇEKÇİLİK OLMADAN MOTİVASYON KISA SÜRER
Birçok insan büyük bir heyecanla başladığı işlerde kısa sürede pes eder. Bunun en önemli nedeni, başta kurulan beklentilerin gerçekçi olmamasıdır. İlk zorlukta motivasyon düşer çünkü zihin “bu kadar kolay olmalıydı” diye düşünür. Oysa hayat hiçbir zaman düz bir çizgi değildir.
Gerçekçilik burada bir tür koruma kalkanı gibi çalışır. Kişiye şunu söyler: “Zorlanman normal, yavaş ilerlemek de normal.” Bu bakış açısı, insanı daha dayanıklı hale getirir. Çünkü başarıya giden yol genellikle inişli çıkışlıdır.
FAZLA GERÇEKÇİLİK DE BİR TUZAKTIR
Sadece hayalcilik değil, aşırı gerçekçilik de insanı sınırlayabilir. Bazı insanlar “bu şartlarda olmaz” diyerek hiç denememeyi tercih eder. Oysa tarihte birçok başarı hikâyesi, “imkânsız” denilen şeylerin yapılmasıyla ortaya çıkmıştır. Burada önemli olan körü körüne hayal kurmak değil, sınırları zorlayarak ilerlemektir.
Gerçekçilik, “dur” demek için değil, “nasıl daha iyi yapabilirim?” sorusunu sormak için vardır. Eğer gerçekçilik insanı tamamen durduruyorsa, orada bir denge sorunu var demektir.
SONUÇ: HAYAL KUR AMA YERDE KAL
Gerçekçilik ve ulaşılabilirlik birlikte düşünüldüğünde, insanın hayatını daha sağlam temellere oturtur. Hayal kurmak önemlidir ama o hayali gerçeğe dönüştürebilmek daha da önemlidir. Bunun için de hem ayakların yere basması hem de gözlerin ufku görmesi gerekir.
Ne tamamen hayal dünyasında kaybolmak ne de sadece mevcut duruma teslim olmak doğru değildir. En sağlıklı yol, gerçekçi hedefler koymak ve bu hedefleri ulaşılabilir adımlara bölerek ilerlemektir.
Kısacası hayat ne sadece hayal kuranların ne de sadece “olmaz” diyenlerin değil; hayalini kurup onu gerçeğe dönüştürmeye çalışanların yoludur.