Piyasa Düşerse Her Zaman Kriz mi Vardır?
Bir hisse senedi, altın, döviz ya da başka bir yatırım aracı sürekli yükselmez. Hayatta olduğugibi piyasalarda da inişler ve çıkışlar vardır. Fakat yatırımcıların önemli bir kısmı fiyatların hergeri çekilişinde paniğe kapılır.Örneğin bir hisse senedi bir ay içinde yüzde 30 yükselmiş olsun. Ardından birkaç gün içindeyüzde 5 düşsün. İşte uzmanların “sınırlı düzeltme” dediği olay çoğu zaman budur.Yani fiyatlar uzun süre yükseldikten sonra biraz geri gelir. Bu geri çekilme piyasaların nefesalması olarak da düşünülebilir. Çünkü hiçbir yatırım aracı sonsuza kadar kesintisiz yükselmez.Bir dağa tırmanan insanın ara sıra durup dinlenmesi ne kadar doğalsa, piyasaların da zamanzaman duraklaması o kadar doğaldır.
“Kar Realizasyonu” Ne Demektir?
Kar realizasyonu aslında oldukça basit bir davranıştır.Bir yatırımcı düşünelim. Bir hisseyi 100 liradan almış olsun. Hisse birkaç ay içinde 150 lirayayükselsin. Bu yatırımcı da elindeki hisseleri satarak kazancını cebine koysun.İşte buna kar realizasyonu denir.Başka bir ifadeyle yatırımcı elde ettiği kağıt üzerindeki kazancı gerçek parayadönüştürmektedir.Bu durum piyasalarda son derece normaldir. Çünkü yatırımcıların amacı sadece fiyatlarınyükselmesini seyretmek değil, gerektiğinde kazançlarını tahsil etmektir.Ancak çok sayıda yatırımcı aynı anda satış yaparsa fiyatlar geçici olarak gerileyebilir. Bunedenle haberlerde sık sık “kar realizasyonları nedeniyle piyasada satışlar görüldü” ifadelerikullanılır.
Aslında burada anlatılan şey şudur:“Yatırımcılar biraz para kazandı ve kazançlarını cebine koymak istedi.”Geçici Satış Baskısı Nedir?Piyasalarda bazen kötü bir haber çıkar. Bazen uluslararası gelişmeler yatırımcıları tedirgineder. Bazen de sadece belirsizlik ortamı oluşur.
Böyle dönemlerde birçok kişi aynı anda satış yapmak isteyebilir.Satıcı sayısı arttığında fiyatlar aşağı yönlü hareket eder. Uzmanlar buna “satış baskısı” der.Eğer bu durumun kısa süreli olacağı düşünülüyorsa, açıklamalarda “geçici satış baskısı”ifadesi kullanılır.Yani piyasanın temellerinde büyük bir bozulma olmadığı, ancak kısa vadeli bir tedirginlikyaşandığı anlatılmak istenir.Bunu pazardaki bir ürüne benzetebiliriz. Bir gün içinde çok sayıda kişi aynı ürünü satmayaçalışırsa fiyat düşer. Ertesi gün alıcılar yeniden gelirse fiyat tekrar dengelenebilir.Piyasalarda da benzer bir süreç yaşanır.
Bu İfadeler Her Zaman Doğru mu?
Asıl önemli soru budur.Bazen gerçekten de yaşanan düşüşler sadece sınırlı bir düzeltmedir. Birkaç gün veya birkaçhafta sonra fiyatlar yeniden yükseliş trendine dönebilir.Ancak bazı durumlarda bu ifadeler yaklaşan daha büyük sorunların gözden kaçmasına daneden olabilir.Örneğin ciddi ekonomik sorunlar ortaya çıkmışsa, şirket karlılıkları bozuluyorsa veya küreselpiyasalarda büyük riskler oluşuyorsa, yaşanan düşüşler sadece “kar realizasyonu” ileaçıklanamayabilir.Bu nedenle yatırımcıların yalnızca başlıklara değil, olayların arkasındaki nedenlere debakması gerekir.Her düşüşü kriz olarak görmek ne kadar yanlışsa, her düşüşü geçici bir düzeltme olarakdeğerlendirmek de o kadar yanlıştır.Psikolojinin GücüPiyasalarda rakamlar kadar insan psikolojisi de önemlidir.Yükseliş dönemlerinde insanlar daha cesur davranır. “Nasıl olsa yükselmeye devam eder”düşüncesi yaygınlaşır.Düşüş dönemlerinde ise tam tersi yaşanır. Bu kez “Her şey kötüye gidiyor” endişesi ortayaçıkar.İşte “sınırlı düzeltme”, “geçici satış baskısı” ve “kar realizasyonu” gibi ifadeler çoğu zamanyatırımcı psikolojisini sakinleştirmek amacıyla da kullanılır.Bu ifadeler piyasanın normal hareketlerini açıklamaya yardımcı olur. Ancak yatırımcılarınkendi araştırmalarını yapmalarının yerini tutmaz.
Sonuç
Piyasalarda kullanılan teknik ifadeler ilk bakışta karmaşık görünebilir. Oysa “kar realizasyonu”kazancın cebe konulmasını, “satış baskısı” satıcıların çoğalmasını, “sınırlı düzeltme” iseyükseliş sonrası yaşanan geri çekilmeyi anlatır.Önemli olan bu kavramların arkasındaki gerçeği anlayabilmektir.Çünkü yatırım dünyasında her düşüş felaket anlamına gelmez. Aynı şekilde her geri çekilmede masum bir düzeltme olmayabilir. Sağlıklı yatırım kararları verebilmek için heyecanla korkuarasında sıkışmadan, olaylara sakin ve mantıklı bakabilmek gerekir.Piyasaların dili bazen karmaşık olabilir; fakat temel gerçek değişmez: Fiyatlar yükselir, düşer,yeniden yükselir. Kalıcı başarı ise günlük dalgalanmalara değil, büyük resmi görebilmeyebağlıdır.ZAFER ÖZCİVANEkonomist-Yazar