Bilinçsiz yaklaşımlar ve zararları

Sporcu ve işçi beslenmesi konusunda çalıştığım için çok sayıda genç insanın spor salaonlarına veya vücut geliştirme salonlarına gittiklerini görüyorum. Bunların hiç birine karşı değilim ancak öyle uygulamalar var ki ne bilimsel yaklaşımlara uyuyor ne de etik kurallara.
Takibini yaptığım bu kişilerde dehşet verici beslenme hatalarını, vitaminleri, yağ yakıcı amino asit ve protein tozlarının bilinçsizce kullandığını gördükten sonra yazmaya karar verdim. Bu bir halk sağlığı problemi bana göre.
Zayıflamak, formda kalmak, gelişmiş vücut kütlesine sahip olmak için spor yapanlar ile üst düzey performans sağlamak amacıyla çalışan sporcular daha iyi beslenmenin yollarını arıyorlar. Buraya kadar olanları anlayabiliyorum. Ancak bu amaçla ellerine geçen her yeni ürünü kullanıyor veya kullanmaya teşvik ediliyorlar. Bu ürünlerin sporcuların yaptıkları ağır ve uzun süren antrenmanlarda performansları için gerekli olduğu yönünde çelişkili bilgiler var. Zayıflayan ve kas dokusunu koruyanlar için bu tür ürünleri kullanmak doğru değil. Zayıflama programı uygulayan ve spor yapan bireyler; karbonhidrat, protein ve yağ tüketimini belirtilen oranlarda almaları ile dengeyi sağlayabilirler. Yeterli enerjiyi doğru kaynaktan alamayan sporcu proteinleri enerji üretimi için kullanır ve bu kas kayıplarını oluşturur. Alınan protein tozları, amino asitler veya günde 10 tane yumurta tüketmeleri kas yapımına değil yağlanmaya neden olur.
Yapılan çalışmalarda erkeklerin yüzde 51i kadınların yüzde 29u bu tür destek ürünleri kullanıyor. Amaç; sporda dayanıklılığı arttırmak, enerji vererek spor sırasında oluşan yorgunluğu gidermek, kas kitlesini arttırmak, toksin arındırıcı etkisi yaparak yabancı maddelerin vücuttan uzaklaşmasını sağlamak ve yağ yakımı yaratarak kilo vermeyi hızlandırmak olarak hayal ediliyor.
En çok kullanılan ürünler; vitamin/mineral kompleksleri, kreatin, aminoasit karışımları, C vitamini, L-karnitin, polen, L-glutamin ve özel sporcu barları ve içecekleri. Bu ürünleri önerenler; antrenörler, büyük abiler, broşürler, dergiler, sanal ortam reklamları ve ilaç mümessilleri. Bilimsel makaleler bunların pek çok yan etkisi olduğunu ısrarla belirtiliyor. İşin acı tarafı bizim yıllarca doğruları öğretme çabamız bu güçler karşısında çaresiz kalıyor. Saptanan şikayetler az değil. Yağlanma, kadınlarda baldır kaslarında büyüme, cinsel gücün azalması, tansiyon düşmesi ve alerji bunlardan birkaç tanesi. Kullanılan ürünlerin etken maddeleri ve spor yapanlar üzerinde oluşturduğu sağlık sorunlarını bilimsel kaynaklarda şöyle açıklanıyor.
Kreatin: Bir amino asit olan kreatin et, balık ve tavukta bulunmaktadır. Kas kitlesini arttırmada kullanılır. Kreatin kullanımı yüksek şiddette ve tekrarlı kısa süreli egzersizlerde etkindir. Fakat sağlık için normal fiziksel aktivite yapanlar için etkiden çok zararı vardır. Uzun süreli kreatinin kullananlarda vücutta normal olarak sentezlenen kreatin baskılanmakta karaciğer ile böbrek hasarı, elektrolit bozuklukları, vücutta sıvı kaybı, kan basıncında artış, sindirim sistemi şikayetleri ve kas kramplarına neden olabiliyor.
Kafein: Daha çok uyarıcı niteliği olan kafein spor yapanlarda kas kasılmasının düzenlenmesi, yorgunluğu azaltmak, dikkati toplamak, dayanıklılığı arttırmak ve kanda serbest yağ asitlerinin yıkımı için kullanılmaktadır. Baş ağrısı, sinirlilik, idrar çıkışında artma, kalp ritim bozuklukları görülen sağlık sıkıntıları arasındadır. Sık idrara çıkarak sıvı kaybı bir sporcu için en istenmeyen durumdur.
Sodyum bikarbonat: Alkali tuzlar adı altında satılan bu ürünler kas hücrelerinde biriken yorgunluk belirtisi olan laktik asit birikimini engelleme amacı ile kullanılıyor. Alkali su üreten firmalar da bunu kullanmayı ustaca yaptılar. Karın ağrısı, ishal, sindirim sistemi şikayetleri, kanda alkolosize neden olarak kas spazmları ve kalp ritim bozuklukları görülen en önemli yan etkileridir.
Antioksidanlar: Yoğun egzersiz sırasında oksijen üretimindeki hızlı artış oksidatif stresi (hücrede bozulmayı) arttırmaktadır. Antioksidanlar; enzim preperatları, vitaminler, mineraller ve fitokimyasallardır. Antioksidanlar her sağlıklı birey için doğal besinlerle alınmalıdır. Ek olarak bu preparatların kullanımı sporda performans üzerinene yazık ki bir etkisi bulunmamaktadır.
Aminoasit veya protein tozları: En çok başımızı ağrıtanda bu ürünlerdir.Kas kütlesini ve gücünü geliştirmek amacını güdüyor. Sporcuların bir bölümü aminoasit kullanmanın performansı arttırdığına inanmaktadır. Ancak yapılan çalışmalar özellikle vücut geliştirme sporlarında günlük 400 g kadar kullanımın kas kütlesinde artış yaptığını göstermiştir. Bu normal şartlarda normal bir insanın kullanabileceği bir doz değildir, Proteinden zengin dengeli bir diyetle kas kitlesinin artabileceği yapılan çalışmalarla gösterilmiştir. Yine spor yapanlar arasında kullanılan dallı zincirli aminoasit karışımlarının bireyin performansı üzerinde etkili olmadığı kanıtlanmıştır. Buna karşılık aşırı protein tüketimi bireyde kas kütlesinin belirli dozda artış yapabileceği, uzun süreli kullanımlarda yağlanmanın etkisinin de olacağının düşünülmesi gerektiği yönde uyarılar olmaktadır. Başka bir pencereden bakıldığında da bu ürünler için harcanan paranın az olmadığıdır. Spor salonlarının bu anlamda denetlenmesi de ayrı bir konu başlığı. İşinin ehli kişilerin çalıştığı kurumları ayrı tutuyorum. Ticari amaçlı ve etik olmayan salonların da denetlenmesini şiddetle öneriyorum. Başta da söylediğim gibi bu bir toplum sağlığı sorunu. Zayıflarken veya performansınızı artırmak için beslenmenize dikkat etmeli, egzersizi sürekli yapmalı, iyi uyumalı ve sağlıklı yaşamı hayatınızın temeli olarak görmelisiniz. Sadece zayıflama amaçlı spor yapan kişilerin sağlığını korumak açısından kullanılacak ürünün etkili mi, güvenli mi, yasal mı olduğu sorgulanmalı ve resmi denetimler yapılmalıdır. Bu konuların doktor veya diyetisyene danışılmasını da ek olarak öneriyorum.

EKOHABER