İATA navlun fiyatları maliyeti etkiliyor

Haklılar çünkü, gümrüklerde hava yolu taşıma navlunları, diğer tüm navlunlardan farklı seyir izleyip, farklı uygulamaya tabi tutuluyor. Hal böyle olunca konunun ilgilileri de internette yaptıkları araştırmanın sonucu bizi buluyor, yazılarımız hakkında bilgi istiyorlar.

Konuyu ilk kez gazetemizde 2011 yılında Atatürk Havalimanı Gümrük Müdürlüğünün dikkatine başlığı ile yazdığım yazıda dile getirmiştim. Daha sonra bu yazıları İstanbul Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğünün cevabı yazıları takip etti.

(Daha geniş bilgi için bakınız: 792, 803, 908 sayılı Ekohaber yazıları) Gümrük otoritelerinin cevabi yazıları, mevzuatın yanında birden çok mahkeme kararına dayanmaktadır. Yerel mahkemelerin konuyu mükellef lehine verdiğini incelediğim birkaç mahkeme kararında okudum. Ancak Yüksek Mahkeme Kararlarının (Danıştay 7. Daire) davaları gümrük idaresi lehine bozduğu da bir gerçek. Konu hakkında daha geniş bilgi sahibi olmak için gazetemizin 12.07.2011 tarihli 792 inci sayısında “Atatürk Havalimanı Gümrük Müdürünün Dikkatine” başlıklı yazmış olduğumuz yazımıza, İstanbul Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlüğünden cevap verildi.

Başmüdürlüğün yazmış olduğu bu cevabi yazı aynı zamanda dış ticaret işleri olan insanımızın hava kargo taşımalarında cezaya düşmemesi için yapması gerekenleri özetlemesi açısından, önemli ve yol gösterici niteliktedir.

“Sayın Ahmet Özenalp, Ekohaber isimli gazetenin 792. sayısında yer alan Atatürk Havalimanı Gümrük Müdürünün Dikkatine! başlıklı yazınıza ilişkin cevaplarımız aşağıdaki şekildedir: Bilindiği üzere Gümrük Kanunun 24.maddesi İthal eşyanın gümrük kıymeti, eşyanın satış bedelidir. Satış bedeli, Türkiyeye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28inci maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır hükmüne havidir. Anılan kanunun 27. maddesinde de 24. madde hükümlerine göre gümrük kıymeti belirlenirken ithal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek fiyatına yapılacak ilaveler sayılmakta (e) bendinde de ithal eşyası için Türkiyedeki giriş liman veya yerine kadar yapılan nakliye ve sigorta giderlerinin de ithal eşyasının fiilen ödenen ve ödenecek fiyatına ilave edileceği hüküm altına alınmıştır. Gümrük yönetmeliğinde de beyanın tevsikine yarayan belgeler arasında sayılan konşimento, anılan yönetmeliğin 118.maddesinde, deniz yolu ile yapılan taşımalarda geminin kaptanı veya donatanı veya mümessili tarafından yükletene verilen belge olarak tanımlanmış, kara nakliyatında yük senedi denilen ve taşıyıcılar tarafından tanzim edilen bir belgenin (CMR) kullanılacağı belirtilmiş, konşimento ve yük senetlerinin ihtiva etmesi gerekli bilgiler sayıldıktan sonra, hava taşımalarında da aynı anlamda ve benzeri bilgileri kapsayan konşimentoların kullanılacağı vurgulanmıştır. Gümrük mevzuatının uygulanması açısından ana ve ara konşimento incelendiğinde, gönderici kısmında ihracatçı firmanın, mal gönderen kısmında ise alıcı firmanın yazdığı konşimentoya uygulamada ara konşimento, taşımayı üstlenen ve ilk(ara) konşimentoyu düzenleyen firmanın, söz konusu malları başka bir firmaya taşıttırması halinde asıl taşıma işini gerçekleştiren firma tarafından düzenlenen konşimentoya da ana konşimento denilmekte olup; ana konşimentonun gönderici kısmında taşıma işini ilk üstlenen aracı taşıyıcı firmanın, alıcı kısmında ise aracı taşıyıcının anlaşmalı bulunduğu başka bir taşıyıcı firmanın adlarının yer aldığı; asıl taşıma işini yapan firmaca birden fazla ara konşimento muhteviyatı eşyanın aynı anda taşınması halinde taşıma işleminin konsolide taşıma şekline dönüştüğü; yani ana konşimentonun konsolide olarak düzenlendiği, konsolide olarak düzenlenen ana konşimentonun içerdiği eşya miktarının ara konşimentolarda yazılı olanların toplamına eşit olduğu, konsolide olmayan ana konşimentonun ise ara konşimentoda yazılı eşya miktarını aynen içerdiği görülmektedir. Eşyanın aracı firmalar tarafından taşıttırılması durumunda, bu firmaların kar amacı ile ticari faaliyet göstermelerinin sonucu olarak aracı firmalar tarafından düzenlenen ara konşimentoda yazılı navlun ücretinin nakliyeci firma tarafından düzenlenen ana konşimentoda yazılı olandan, aracı firmanın karı kadar daha fazla olması gerekmektedir. İlgili haberde belirtilen itiraza konu dilekçeye konu beyannamede de olduğu üzere; bir eşyanın taşınması karşılığında ücret alan ticari bir firmanın aynı eşyayı başka bir kuruluşa daha düşük bir ücret ile taşıtması, haklı veya meşru nedenlere dayanmaması halinde, ticari hayatın genel kurallarına aykırı olacağından; ithal eşyasının gümrük vergisine esas kıymetine dahil edilecek navlun ücretinin, ana konşimentoda yazılı olan ve asıl taşıyıcı kurulaşa ödenen navlun ücretinden daha düşük olmasının kabulü mümkün görülmemektedir. Dolayısıyla ana konşimentoda yazılı olan ve asıl taşıyıcı firmanın konşimentoda belirtildiği navlun ücretinin gümrük kıymetine dahil edilmesinde hukuki aykırılık bulunmamaktadır. Ayrıca sıkça karşılaşılan durumlardan biri olan ana konşimentoda İATA kuralı gereği liste fiyatı yazıldığı şeklindeki açıklamalara itibar edilemeyeceği, gümrüğümüzce yapılan işlemlere yükümlülerince yapılan itiraz neticesinde İstanbul 6.Vergi Mahkemesinin 2011/406 Esas, 2011/228 sayılı kararında hüküm altına alınmıştır.

Nitekim aynı konu ile ilgili İstanbul 2. Vergi Mahkemesi nezdinde görülen 2006/2918 Esas numaralı dava da Gümrük Müdürlüğümüz lehine sonuçlanmış ve yükümlülerce yapılan itirazlar reddedilmiştir. İlgili haberde ayrıca İATA normlarının altında bir fiyat uygulanıyorsa bunu eşyasını taşıttıran firmanın nereden bilebileceği sorulmakta olup konuyla ilgili olarak ara ve ana konşimentolar yükümlünün eşyanın sahipliğini göstermesi açısından elinde bulundurduğu belgeler olup, elinde yalnızca ara konşimento bulunan firmalar ara konşimentoda yazılı ana konşimento numarasını bilmekte ve taşıyıcı firmadan ana konşimentodan bir nüshasını temin etmekte zorluk çekmemektedirler. Dolayısıyla İATA normlarına göre fiyat listesinin bilinmesine gerek bulunmamakta olup ilgili ana konşimentoda yazılı olan ve ödenen navlun ücretinin bilinmesi sanayicinin mağdur olmaması ve beyanın doğru ve eksiksiz yapabilmesi için yeterli bulunmaktadır.”

Bir başka yazımda konuyu, mahkeme kararları açısından da inceleyerek, bu konuya farklı bir bakış açısı getirmek istiyorum. Şimdilik bu konuda yapılacak şey, fiilen ödeme yaptığınız navlunu değil, ana konşimentoda yazılı navlunu beyan etmeniz ve eşyanızın maliyetini yaparken buna göre maliyet yapmanızdır.