Türk futboluna istatistiksel bakış - 2

1980lerde yapılan mahalle turnuvaları
Kuşkusuz, 80li yıllarda mahallelerdeki erkek çocukların hemen hemen tamamı futbol ile iç içeydi ve arkadaşlığın temeli buradaydı. Hemen ekleyelim ki, tüm mahallelerde futbol sahaları vardı ve bizden büyükler bizi kahvelerden veya kötü alışkanlıklardan korumak için futbol izlemeye veya oynamaya teşvik ederlerdi. Her mahallede bu yönde gönül veren, sosyal sorumluluk anlayışıyla ve sevdiği için gençleri spora ve özellikle futbola yönlendiren aklı başında büyükler vardı. Bu takımların oyuncularının çoğunun hayali birer amatör veya profesyonel futbolcu olmak şeklindeydi. Aslında bu Türk futbolu için kendiliğinden işleyen mükemmel bir altyapının küçük ama çok önemli bir parçasıydı.
Ayrıca, mahallelerarası turnuvalar da ayrı bir prestij ve önemli birer sportif faaliyet olarak da değerlendirilirdi. Bu turnuvalar Yıldırımda Zafer ve Duaçınarı, Hürriyette Adalet mahallesinde, Mollaarapta talimhanede vb. Bursanın pek çok mahallesindeki toprak sahalarda yapılırdı. Biraz daha prestijli olan turnuvalar şimdiki Bursasporun yeni stadının yapıldığı Veledrom sahası veya Merinos stadyumundaki yeşil sahada yapılırdı. Günümüze geldiğimizde, mahallelerin çoğunda ne toprak ne de yeşil sahalara rastlanmamakla birlikte, artık mahallelerarası turnuva niteliğindeki maçların yapılmadığı söylenebilir. Bu sahalar yerini halı sahalara bıraktı ve bu sahalar da ter atma niteliğinde maçların yapıldığı ortamlar haline geldi. Şimdi Türkiye futbol liginin tarihçesini irdeleyelim.
1959 öncesi Türkiye futbol liginin tarihçesi
Türkiye futbol liginin başlangıcı 1959 yılı olmakla birlikte, 1959 yılından önceki durumu da ortaya koymaya çalışalım. 1903 yılında İstanbul Futbol Liginin ve 1923 yılında Türkiye Futbol Federasyonunun (TFF) kurulmuş olmasına karşın, Türkiyedeki takımların şampiyonluklarının geçerli sayılmaya başlandığı yıl 1959 yılı olmuştur. 1959 yılından önceki yıllardaki şampiyonlukların hiçbirinin resmi olarak kayıtları bulunmamaktadır. Ancak, Beşiktaşın 1956-57 ve 1957-58 yıllarında düzenlenen Federasyon Kupasını kazanması ve Türkiyeyi Avrupada temsil etmesi nedeniyle, 1959dan önce alınan ve şampiyonluğu kabul edilen tek takım Beşiktaş olmuştur. Beşiktaşın bu konuda 2002 yılındaki başvurusunu TFF kabul etmiştir.
Türkiyenin 1923de FIFAya yaptığı başvuru kabul edilmiş ve Türkiye FIFAnın 26. üyesi olmuştur. 1923 yılına kadar bölgesel olarak oynanan liglerden farklı olarak, 1924 yılından itibaren Ulusal Şampiyona düzenlenmiş ve Türkiye Futbol Şampiyonası adını almıştır. 1924-36 döneminde İstanbul, Ankara ve İzmirde düzenlenen bölgesel turnuvalarda başarılı olmuş takımların katıldığı ve deplasmanlı lig usulüyle oynanan bu ulusal şampiyona, 3 sezon dışında sürekli olarak devam etmiştir. Bu şampiyona 1950 yılına kadar sürmüş ve 1936-1950 döneminde Milli küme adıyla gerçekleşmiştir. 1950-59 yılları arasında ise her bölgede bölgesel ligler yapılmasına karşılık, ulusal şampiyona düzenlenmemiştir. İstanbulda ise, İstanbul profesyonel ligi oynanmıştır.
Milli küme liglerinde Fenerbahçe 6 kez, Beşiktaş 3 kez ve Galatasaray 1 kez şampiyonluk kazanmıştır. Türkiye Futbol Şampiyonasında ise Fenerbahçe 3 kez, Beşiktaş 2 kez ve Galatasaray 0 kez şampiyonluk kazanmıştır. Buradan hareketle, TFF tarafından 1924-1950 döneminde düzenlenen Türkiye Futbol Şampiyonası ve Milli Lig olmak üzere, iki ulusal şampiyonada Fenerbahçenin toplam 9, Beşiktaşın toplam 5 ve Galatasarayın toplam 1 şampiyonluğu vardır.
Bu şampiyonlukların sayılmamasının gerekçesi olarak ise üç ayrı iddia ileri sürülmüştür. Bunlardan birincisi, futbolun o yıllarda profesyonel olmamasıdır. İkinci iddia, milli kümenin sadece İstanbul, Ankara ve İzmir takımlarından oluşması ve Türkiye Futbol Şampiyonasının ise sadece 5 il takımları arasında yapılmasıdır. Üçüncü iddia ise, aynı sezonda iki şampiyonanın da düzenlendiği yıllar olmuş ve bir sezondan 1den fazla şampiyonun olmasıdır.
Bu iddialara karşılık olarak verilen yanıtlar ise şöyledir : Futbol o yıllarda pek çok ülkede de amatördü ve örneğin İtalya, Almanya, Hollanda, vb. ülkelerin futbol federasyonu bünyesinde düzenlenen tüm şampiyonalardaki şampiyonluklar sayılmaktaydı. Bu görüşü savunanlara göre, 1959 yılından önce TFF bünyesinde yapılan lig organizasyonlarındaki şampiyonlukların sayılması gerekir. Ülkemizde, sadece 1959 yılından itibaren oynatılan liglerdeki şampiyonlukların geçerli olması, 1959 öncesinin ise geçersiz olması düşündürücüdür. Son olarak 1959 öncesi dönemde sayılmayan şampiyonluklar; Fenerbahçe 14 kez, Beşiktaş 13, Galatasaray 7, Harbiye/Harp okulu 3, Altınordu İdman Yurdu 2, Kadıköy 2, Gençlerbirliği 2, İmogene 1, Moda 1, İttihat 1, Muhafız gücü 1, İstanbulspor 1, Güneş 1, Eskişehir Demirspor 1, Ankaragücü 1 ve Göztepe 1 kez şeklindedir.
1959 sonrası Türkiye futbol liginin tarihçesi
Türkiye futbol ligi ilk kez İstanbul, Ankara ve İzmir bölgesel liglerinden toplam 16 takımın katılımıyla 1959 yılında “Millî Lig” adıyla düzenlenmiş ve o sezon Türk bayrağının renklerini çağrıştıracak şekilde kırmızı grup ve beyaz grup olmak üzere, iki gruba bölünerek bu grupların birincileri arasında yapılan iki maç sonunda şampiyonunu bulmuştu. Nitekim, gruplarda oynanan maçlar sonunda gruplarını birinci bitiren Fenerbahçe ve Galatasaray iki turlu finalde karşılaşmıştır. 10 Haziran 1959da Galatasaray Fenerbahçeyi 1-0 yenerken, 14 Haziran 1959da Fenerbahçe Galatasarayı 4-0 yenmiş ve resmi olarak ilk şampiyon unvanını almıştır. Milli lig, 1962-63 sezonunda Türkiye 1. Futbol Ligi ve 2001-02 sezonundan itibaren ise Süper Lig adını almıştır. Bu dönemden sonra, sponsorluk sistemine geçilmiş ve farklı sponsorların desteği nedeniyle, lig adının başına sponsor adının eklenmesi uygulamasına geçilmiştir.
1959-2016 döneminde Süper Ligde mücadele eden 68 takımdan; Galatasaray 20 kez, Fenerbahçe 19 kez, Beşiktaş 14 kez, Trabzonspor 6 kez ve Bursaspor 1 kez olmak üzere, sadece 5 takım şampiyonluk unvanı alabilmiştir. Süper Ligin 2015-16 sezonundaki şampiyonu Beşiktaş olmuş iken, 1959dan beri en çok şampiyon olan takım 20 şampiyonluğu bulunan Galatasaray takımıdır.