Yapay zekânın su tüketimi sorunu
Bir zamanlar Bursa denildiğinde akla ilk gelenlerden biri suydu. Uludağ’dan beslenen kaynakları, pınarları, dereleri ve bereketli ovasıyla anılan kentimiz, bugün suyun değerini her zamankinden daha iyi biliyor.
Özellikle geçtiğimiz yıl yaşadığımız kuraklık ve su kesintileri, hepimize önemli bir gerçeği hatırlattı: Su kaynaklarımız sınırsız değil.
Üstelik artık suyu yalnızca evlerimizde, tarlalarımızda ve fabrikalarımızda kullanmıyoruz. Farkında olmadığımız yeni bir tüketim alanı daha hayatımıza giriyor: Yapay zekâ.
Her gün milyonlarca insan yapay zekâya sorular soruyor, makaleler yazdırıyor, fotoğraflar oluşturuyor, bilgisayar programları hazırlatıyor.
Peki, bilgisayar ekranında birkaç saniyede tamamlanan bu işlemlerin suyla ne ilgisi var?
Aslında sandığımızdan çok daha fazla.
Bilgisayarlar neden suya ihtiyaç duyuyor?
Yapay zekâ sistemleri, dünyanın farklı bölgelerinde kurulu dev veri merkezlerinde çalışıyor. Bu merkezlerdeki binlerce güçlü işlemci, yoğun hesaplamalar yaparken büyük miktarda elektrik tüketiyor ve ısınıyor.
İşte sorun burada başlıyor.
İşlemcilerin aşırı ısınmasını önlemek için soğutulmaları gerekiyor. Bazı veri merkezleri bu amaçla suyun buharlaşmasından yararlanıyor. Buharlaşan su ısıyı uzaklaştırırken sistemin güvenli biçimde çalışmasını sağlıyor.
Ancak buharlaşan suyun yerine sürekli yenisinin konulması gerekiyor.
Üstelik mesele yalnızca soğutma değil. Veri merkezlerinde tüketilen elektriğin üretimi ve işlemcilerin imalatı da kullanılan teknolojiye bağlı olarak su gerektirebiliyor.
Dolayısıyla yapay zekânın çevresel etkisini hesaplarken yalnızca tükettiği elektriğe bakmak yeterli değil.
Burada önemli bir ayrıntı var. Her yapay zekâ sorusunun aynı miktarda su tükettiğini söylemek bilimsel açıdan doğru değil. Kullanılan model, yapılan işlemin büyüklüğü, veri merkezinin bulunduğu yer, iklim koşulları ve soğutma teknolojisi tüketimi değiştiriyor.
Kısacası, birkaç satırlık bir metin hazırlamakla uzun bir video oluşturmanın çevresel maliyeti aynı değil.
Bursa için neden önemli?
Çünkü Bursa sıradan bir kent değil.
Türkiye'nin önemli sanayi merkezlerinden biri olmasının yanında, verimli tarım arazilerine ve yoğun bir nüfusa sahip.
Tekstil, otomotiv, makine ve gıda sanayimiz üretim için suya ihtiyaç duyuyor. Çiftçimiz ürün yetiştirmek, vatandaşımız günlük yaşamını sürdürmek için aynı kaynağa bağımlı.
2025 yılının sonbaharında barajlardaki su seviyesinin kritik noktalara gerilemesi üzerine BUSKİ, Bursa'nın çeşitli ilçelerinde dönüşümlü su kesintilerine gitmek zorunda kaldı. O günlerde hedeflenen günlük su tasarrufu 100 bin metreküptü.
Bu deneyim, su yönetiminin yalnızca bugünün değil, geleceğin de en önemli meselelerinden biri olduğunu gösterdi.
Şimdi bu tabloya yeni bir ihtimali ekleyelim.
Türkiye'de yapay zekâ ve bulut bilişim yatırımları büyürken Bursa da gelecekte yeni veri merkezi yatırımlarına ev sahipliği yapabilir.
Elbette böyle bir yatırım teknoloji, istihdam ve ekonomik gelişme açısından fırsatlar yaratabilir. Ancak yatırımın sağlayacağı faydalar değerlendirilirken enerji ve su ihtiyacı da hesaba katılmalı.
Yeni kurulacak bir tesisin ne kadar su kullanacağı, bu suyu nereden sağlayacağı, geri dönüştürülmüş sudan yararlanıp yararlanamayacağı ve kuraklık dönemlerinde nasıl çalışacağı önceden açıklanmalı.
Çünkü geleceğin teknolojisini kurarken kentin gelecekteki su ihtiyacını tehlikeye atma lüksümüz yok.
Teknoloji şirketleri çözüm arıyor
Dünyanın büyük teknoloji şirketleri de su tüketiminin öneminin farkında.
Microsoft, geliştirdiği yeni veri merkezi tasarımlarında işlemcileri doğrudan soğutan kapalı devre sistemlere yöneliyor. Şirketin 2026 yılında yaptığı açıklamaya göre bu teknoloji, soğutma sırasında suyun buharlaşmasını önleyebiliyor. Ancak bu durum veri merkezinin bütün faaliyetlerinde su kullanılmadığı anlamına gelmiyor.
Google ise su kaynaklarının risk altında olduğu bölgelerde hava soğutması veya geri dönüştürülmüş su kullanmayı tercih edebileceğini belirtiyor. Şirket, ABD'nin Georgia eyaletindeki bir veri merkezinde arıtılmış atık suyu soğutma amacıyla yeniden kullanıyor.
Bunlar önemli gelişmeler.
Ancak burada başka bir sorunla karşılaşıyoruz. Su tüketimini azaltan bazı soğutma yöntemleri daha fazla elektrik gerektirebiliyor.
Yani yalnızca sudan tasarruf etmek yeterli değil. Enerji tüketimini ve karbon salımını da birlikte değerlendirmek gerekiyor.
Daha verimli sistemler yeterli olacak mı?
Uluslararası Enerji Ajansı'nın 2026 yılında yayımladığı değerlendirmeye göre, dünyadaki veri merkezlerinin elektrik tüketimi 2025 yılında yüzde 17 arttı. Ajans, mevcut eğilimler doğrultusunda bu tüketimin 2030 yılına kadar yaklaşık iki katına çıkabileceğini öngörüyor.
Bu büyüme, su kullanımını da daha önemli hâle getiriyor.
Çünkü tek bir işlemin daha az kaynak tüketmesi, toplam tüketimin mutlaka azalacağı anlamına gelmiyor.
Daha verimli bilgisayarlar geliştirilebilir, daha az su kullanan veri merkezleri kurulabilir. Ancak yapay zekâ uygulamalarının sayısı ve kullanım yoğunluğu daha hızlı artarsa toplam kaynak ihtiyacı da büyüyebilir.
Üstelik veri merkezleri yalnızca yapay zekâ için çalışmıyor. İnternet aramalarından bankacılığa, bulut depolamadan dijital yayıncılığa kadar pek çok hizmet aynı altyapıyı kullanıyor. Bu nedenle toplam tüketimin tamamını yapay zekâya yüklemek de doğru değil.
Asıl mesele, teknolojinin büyümesini durdurmak değil, büyümenin çevresel maliyetini doğru hesaplamak.
Bursa geleceğini bugünden planlamalı
Bursa'nın teknolojik gelişmelerin dışında kalmasını elbette istemeyiz.
Aksine, otomotivden tekstile, makineden tarıma kadar birçok sektörde yapay zekânın sağlayacağı verimlilik artışına ihtiyacımız var.
Yapay zekâ sayesinde fabrikalarımız daha az enerjiyle üretim yapabilir, tarımda sulama daha verimli yönetilebilir, su şebekelerindeki kaçaklar daha hızlı belirlenebilir.
Yani yapay zekâ yalnızca kaynak tüketen değil, kaynakların korunmasına yardımcı olabilecek bir teknoloji.
Ancak bunun için doğru planlama şart.
Bursa'nın gelecekteki teknoloji yatırımlarında yalnızca ekonomik getiriyi değil, çevresel sürdürülebilirliği de konuşmamız gerekiyor.
Üstelik bu sorumluluk yalnızca yatırımcılara ait değil. Yerel yönetimler, üniversiteler, sanayi kuruluşları ve ilgili kamu kurumları da ortak bir anlayışla hareket etmeli.
Yeni tesislerin su ihtiyacı, enerji tüketimi ve çevresel etkileri şeffaf biçimde açıklanmalı. Kuraklık dönemlerinde içme suyu ve tarımsal üretim üzerindeki olası baskılar önceden değerlendirilmeli.
Çünkü bir tarafta teknolojik gelişmenin sunduğu fırsatlar, diğer tarafta korunması gereken doğal kaynaklarımız var.
Bunlar birbirinin rakibi olmak zorunda değil.
Doğru politikalarla teknoloji gelişirken doğa da korunabilir.
Ancak unutmayalım ki Bursa'nın sanayi gücü ne kadar önemliyse, toprağının bereketi ve suyunun sürekliliği de o kadar önemli.
Bugün yapay zekânın ne kadar hızlı düşündüğünü, ne kadar başarılı sonuçlar ürettiğini konuşuyoruz.
Belki de artık başka bir soruyu daha sormanın zamanı geldi:
Yapay zekâ geleceğimizi şekillendirirken, o geleceği yaşatacak suyu ne kadar koruyabiliyoruz?
Çünkü teknoloji ilerledikçe yeni bilgisayarlar, daha güçlü işlemciler ve daha büyük veri merkezleri kurabiliriz.
Ama kuruyan bir barajın yerine, tek bir bilgisayar programıyla yenisini dolduramayız.
