Ancak bütün bunların arkasında çoğu zaman görmediğimiz devasa bir fiziksel altyapı var. Yapay zekânın çalışması için güçlü işlemciler, büyük miktarda bellek, depolama sistemleri ve bunları barındıran veri merkezleri gerekiyor. Yapay zekâya olan talep büyüdükçe bu altyapıya duyulan ihtiyaç da hızla artıyor. Teknoloji dünyasında yeniden konuşulmaya başlanan çip krizinin önemli nedenlerinden biri de burada ortaya çıkıyor. Sizlere global ölçekte yaşanan çip krizini ve bu krizin Bursa ekonomisine olası yansımalarını iki ayrı makale ile aktarmaya çalışacağım. Bilindiği gibi son dönemde bellek ve depolama ürünlerinde üretim artıyor ama bazı alanlarda talep çok daha hızlı büyüyor. Özellikle yapay zekâ veri merkezlerinin ihtiyaçları, üreticilerin kapasite planlarını değiştirmeye başladı. Bellek üreticisi Micron’un 30 Eylül’de açıkladığı mali sonuçlar da yapay zekâ talebinin sektör üzerindeki ağırlığını gösteriyor. Şirket daha önce yayımladığı faaliyet raporunda, veri merkezlerinin bellek ve depolama talebinin sektörün üretimi artırma hızını aştığına dikkat çekmişti. Her çipte aynı kriz yaşanmıyor Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor. “Çip krizi” dediğimizde bütün elektronik parçaların bulunamaz hale geldiği bir tablo düşünmemeliyiz. Telefon işlemcileri, otomobillerde kullanılan kontrol çipleri, bilgisayar bellekleri ve yapay zekâ sunucularında kullanılan yüksek performanslı ürünler farklı üretim süreçlerine ve tedarik zincirlerine sahip. Bugünkü sıkışıklığın dikkat çeken alanlarından biri, bilgisayarların çalışma belleğini oluşturan DRAM ile depolamada kullanılan NAND ürünleri. Bir de yapay zekânın gözdesi haline gelen yüksek bant genişlikli bellekler, yani HBM’ler var.   Üreticilerin yatırım ve üretim kapasitelerini hızla büyüyen bu yüksek katma değerli alana yönlendirmesi, diğer bellek ürünlerinin arz ve fiyat dengesini de etkileyebiliyor. Sonuçta yapay zekâ sektöründeki dev yatırımların oluşturduğu dalga, veri merkezlerinden çıkıp bilgisayar ve telefon pazarına kadar ulaşabiliyor. Yapay zekânın görünmeyen faturası Bir yapay zekâ uygulamasına birkaç saniye içinde sorduğumuz basit bir sorunun arkasında milyarlarca dolarlık teknoloji yatırımları bulunuyor. Dünyanın büyük teknoloji şirketleri yeni veri merkezleri kuruyor, işlemci satın alıyor, bellek ve depolama kapasitelerini artırıyor. Bu yarış donanım talebini de yukarı çekiyor. Bellek maliyetleri arttığında bilgisayar ve telefon üreticilerinin önünde birkaç seçenek kalıyor: Fiyatları artırmak, kâr marjından fedakârlık etmek veya cihazların bazı donanım özelliklerini sınırlamak. Özellikle uygun fiyatlı ürünlerde bu dengeyi kurmak daha zor. IDC’nin 28 Ağustos’ta yayımladığı verilere göre küresel akıllı telefon sevkiyatları 2026’nın ikinci çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 7,4 azaldı. Kuruluş, bellek maliyetleri ve tedarik sıkışıklığını da pazarı zorlayan unsurlar arasında gösteriyor. Elbette sevkiyat rakamları doğrudan mağazalardaki satışları göstermiyor. Ancak sektör üzerindeki baskının yönünü anlamak açısından önemli. Türkiye’de ise tablo biraz daha karmaşık. Çünkü küresel donanım fiyatlarının üzerine döviz kuru, vergiler, finansman maliyetleri ve markaların fiyat politikaları ekleniyor. Bu nedenle Türkiye’de bir bilgisayarın veya telefonun fiyatındaki her artışı çip krizine bağlamak doğru olmaz. Ancak küresel çip, bellek ve depolama maliyetlerindeki yükselişin Türkiye’ye geldiğinde daha ağır hissedilmesi şaşırtıcı olmayacaktır. Üretim neden hemen artırılamıyor? Peki talep bu kadar yüksekse üreticiler neden daha fazla çip üretip sorunu çözmüyor? Çünkü yarı iletken üretimi, düğmeye basıldığında kapasitenin iki katına çıkarılabileceği bir sektör değil. Yeni fabrikaların kurulması, gelişmiş üretim ekipmanlarının yerleştirilmesi, üretim hatlarının devreye alınması ve ürünlerin istenilen kalite seviyesine ulaşması yıllar alabiliyor. Üstelik üretim kapasitesi artırılırken yapay zekâ yatırımları da beklemiyor. Talep büyümeye devam ediyor. Bu nedenle bugün açıklanan milyarlarca dolarlık yeni fabrika yatırımları, bilgisayar ve bellek fiyatlarının birkaç ay içinde düşeceği anlamına gelmiyor. Aslında yapay zekâ çağının ilginç bir dönemine giriyoruz. Bugüne kadar yapay zekânın neler yapabileceğini konuştuk. Şimdi başka bir soruyu konuşmaya başlayacağız: Bu teknolojiye hangi maliyetle ulaşacağız? Çünkü yapay zekâ yalnızca yazılımdan ibaret değil. Arkasında fabrikalar, çipler, bellekler, veri merkezleri ve milyarlarca dolarlık yatırımlar bulunuyor. Ve dünyanın bir ucunda yapay zekâ için kurulan dev bir veri merkezi, diğer ucundaki bir öğrencinin alacağı bilgisayarın fiyatını bile etkileyebiliyor. Peki bu küresel teknoloji yarışının Türkiye’nin en önemli sanayi kentlerinden Bursa’ya faturası ne olacak? Yarın, çip krizinin Bursa ekonomisine, otomotivden tekstile, makine sektöründen KOBİ’lerin dijital dönüşümüne kadar uzanan etkileriyle devam edeceğim.

HABERİ SİTEDEN OKU...