DOĞU AKDENİZ’DE YENİ NAVTEX GERİLİMİ

DOĞU AKDENİZ’DE YENİ NAVTEX GERİLİMİ

Doğu Akdeniz, bir kez daha Türkiye, Yunanistan ve Güney Kıbrıs arasındaki deniz yetki alanları tartışmalarının merkezine yerleşti. Türkiye'nin bölgede yayımladığı NAVTEX duyurusuna Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nin karşı NAVTEX ilanlarıyla itiraz etmesi, yıllardır devam eden egemenlik ve kıta sahanlığı anlaşmazlıklarını yeniden gündeme taşıdı. Üstelik bu kez tartışmanın merkezinde yalnızca deniz sınırları değil, Avrupa'nın enerji güvenliği açısından önem taşıyan deniz altı elektrik bağlantısı projesi de bulunuyor.

Gelişmelerin arka planında, Yunanistan ile Güney Kıbrıs arasında kurulması planlanan Great Sea Interconnector (GSI) adlı deniz altı elektrik kablosu projesi yer alıyor. Girit ile Kıbrıs arasında elektrik bağlantısı kurmayı hedefleyen proje kapsamında deniz tabanının incelenmesi ve kablonun geçeceği güzergâhın belirlenmesi amacıyla araştırmalar yapılması planlanıyor.

Bu çalışmalar için Fransız bayraklı Abeille Marengo isimli araştırma gemisi görevlendirildi. Geminin deniz tabanının jeolojik yapısını, eğimini ve kablo döşenmesini etkileyebilecek doğal engelleri incelemesi öngörülüyor. Ancak araştırma faaliyetlerinin yürütüleceği alanların hangi ülkenin deniz yetki sahasında bulunduğu konusunda taraflar arasında ciddi görüş ayrılıkları bulunuyor.

Türkiye, 10 Kasım tarihinde yayımladığı NAVTEX duyurusunda araştırmaların kendi kıta sahanlığı içerisinde, Türk makamlarıyla koordineli ve gerekli muvafakat alınarak yürütüleceğini bildirdi. Ankara'nın temel yaklaşımı, Türkiye'nin Birleşmiş Milletler'e 18 Mart 2020 tarihinde bildirdiği kıta sahanlığı sınırları içerisinde izinsiz deniz araştırması yapılmasına izin verilemeyeceği yönünde.

Yunanistan ise Türkiye'nin bu duyurusuna karşı çıkarak kendi NAVTEX ilanını yayımladı. Atina yönetimi, araştırma gemisinin izleyeceği güzergâhın önemli bölümünün Yunanistan'ın münhasır ekonomik bölgesi ve kıta sahanlığı içerisinde kaldığını savundu. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi de benzer bir tutum sergileyerek araştırma faaliyetlerinin kendi yetki alanında gerçekleştirileceğini ileri sürdü.

Böylece aynı deniz sahası üzerinde üç farklı yaklaşım ortaya çıktı. Tarafların karşılıklı NAVTEX ilanları, Doğu Akdeniz'deki hukuki ve siyasi anlaşmazlığın henüz çözüme kavuşmadığını bir kez daha gösterdi.

Burada önemli bir ayrıntının altını çizmek gerekiyor: NAVTEX, denizcilere seyir güvenliği ve faaliyetler hakkında bilgi veren uluslararası bir duyuru sistemidir. Bir ülkenin NAVTEX yayımlaması, tek başına o deniz alanının hukuki statüsünü belirlemez. Dolayısıyla mesele yalnızca karşılıklı duyuru yayımlamakla çözülebilecek bir konu değildir. Asıl belirleyici olan, uluslararası hukuk, kıta sahanlığı hakları, deniz yetki alanları ve tarafların hukuki tezleridir.

Türkiye açısından Doğu Akdeniz'in önemi birkaç başlıkta değerlendirilebilir. Bunların başında enerji kaynakları, deniz ticaret yolları, güvenlik ve bölgesel ekonomik çıkarlar geliyor. Türkiye'nin deniz yetki alanlarına ilişkin haklarını koruma yaklaşımı, yalnızca bugünkü araştırma faaliyetleriyle sınırlı değildir. Gelecekteki enerji projeleri ve bölgesel iş birlikleri de bu yaklaşımın önemli parçalarıdır.

Diğer taraftan GSI projesinin Avrupa'nın enerji bağlantılarını güçlendirme hedefi taşıması, konuyu daha geniş bir uluslararası boyuta taşıyor. Enerji altyapısının siyasi anlaşmazlıklardan etkilenmesi, yatırımcıların kararlarını ve projenin maliyetlerini de değiştirebilir. Deniz altı kabloları gibi yüksek maliyetli yatırımlarda hukuki belirsizlik, finansman riskini artıran önemli bir faktördür.

Bence burada en dikkat çekici konu, enerji iş birliği olarak sunulan bir projenin yeni bir diplomatik gerilim alanına dönüşmesidir. Avrupa'nın enerji güvenliğini güçlendirme hedefi elbette önemlidir. Ancak bu hedef gerçekleştirilirken bölgedeki ülkelerin hak ve çıkarlarının göz ardı edilmesi, kalıcı bir çözüm sağlamaz.

Türkiye ile Yunanistan arasında son dönemde diyalog kanallarının açık tutulması yönünde çeşitli girişimler bulunuyor. Ancak Doğu Akdeniz'deki bu gelişme, siyasi ilişkilerdeki olumlu atmosferin ne kadar hassas olduğunu da gösteriyor. Karşılıklı NAVTEX ilanlarının ardından diplomatik temasların artırılması, olası bir deniz geriliminin önlenmesi bakımından büyük önem taşıyor.

Sonuç olarak Doğu Akdeniz'de yaşanan NAVTEX anlaşmazlığı, basit bir denizcilik bildirimi tartışması olarak değerlendirilmemelidir. Bu gelişme, enerji politikalarının, uluslararası hukukun ve jeopolitik çıkarların nasıl iç içe geçtiğini ortaya koyuyor. Türkiye'nin kendi deniz yetki alanlarına ilişkin haklarını savunması kadar, anlaşmazlıkların diplomatik yollarla çözülmesi de önem taşıyor.

Unutulmamalıdır ki Doğu Akdeniz'de kalıcı istikrar, karşılıklı meydan okumalarla değil, uluslararası hukuk temelinde sağlanacak uzlaşmayla mümkündür. Enerji kaynaklarının ve deniz yollarının paylaşımında iş birliği geliştirmek, bölge ülkelerinin tamamı için çatışmadan çok daha fazla ekonomik ve stratejik kazanç sağlayacaktır.

Kaynak: Euronews

ZAFER ÖZCİVAN

Ekonomist-Yazar

[email protected]

 

SİZİN DÜŞÜNCELERİNİZ