TARIM SEKTÖRÜNE REKOR DESTEK

Türkiye’de tarım sektörü son yılların en büyük destek paketlerinden biriyle yeniden gündemde. Devletin açıkladığı yeni destek programıyla yaklaşık 1,4 milyon çiftçiye milyarlarca liralık ödeme yapılması planlanıyor. Mazottan gübreye, hayvancılıktan yem desteğine kadar birçok kalemde yapılacak bu ödemeler, özellikle artan maliyetler altında ezilen üreticiler için adeta “can suyu” olarak görülüyor.

Köylerde, kasabalarda ve tarımla geçinen bölgelerde en çok konuşulan konu artık destek ödemeleri. Çünkü çiftçi son yıllarda hem yüksek maliyetlerle hem de iklim koşullarıyla mücadele ediyor. Bir torba gübrenin fiyatı, mazot maliyetleri, sulama giderleri ve işçilik ücretleri üreticiyi ciddi şekilde zorladı. Birçok çiftçi tarlasını ekmekte bile tereddüt eder hale geldi. İşte tam da bu dönemde gelen büyük destek paketi, üreticinin yeniden nefes almasını sağlayabilir.

Uzmanlara göre tarım sadece çiftçinin meselesi değil. Tarlada üretim azalırsa bunun etkisi doğrudan pazara, markete ve sofraya yansıyor. Domatesin, patatesin, buğdayın ya da sütün fiyatı artıyor. Bu nedenle tarıma verilen destek aslında sadece üreticiye değil, toplumun tamamına yapılmış bir yatırım olarak değerlendiriliyor.

Destek paketinin en önemli başlıklarından biri mazot ve gübre yardımları oldu. Çiftçinin en büyük gider kalemlerinin başında gelen mazot fiyatları, son yıllarda üretim maliyetlerini katladı. Tarlasını sürmek isteyen üretici artık önce mazot hesabı yapıyor. Gübre fiyatlarında yaşanan yükseliş de verimi düşüren en büyük etkenlerden biri oldu. Çünkü birçok üretici maliyet nedeniyle yeterli gübre kullanamıyor. Bu durum hem kaliteyi hem de üretim miktarını olumsuz etkiliyor.

Yapılacak ödemeler sayesinde çiftçinin yeni sezon öncesi biraz olsun rahatlaması bekleniyor. Özellikle küçük aile işletmeleri için bu desteklerin hayati öneme sahip olduğu belirtiliyor. Anadolu’nun birçok köyünde üretim yapan çiftçiler, “Devlet desteği olmazsa üretimi sürdürmek zor” diyerek yaşadıkları sıkıntıyı dile getiriyor.

Desteklerin sadece bitkisel üretimle sınırlı olmaması da dikkat çekiyor. Hayvancılık yapan üreticilere yönelik yem, süt ve besicilik destekleri de paketin önemli parçaları arasında yer alıyor. Son dönemde yem fiyatlarının hızlı yükselişi nedeniyle birçok küçük işletme zor günler geçiriyordu. Bazı üreticiler hayvanlarını satmak zorunda kalırken bazıları ise üretimi azaltma yoluna gitmişti. Yeni desteklerin özellikle hayvancılık sektöründe üretimin devamlılığı açısından önemli olduğu ifade ediliyor.

Ekonomistler ise tarım desteklerinin piyasaya da olumlu katkı yapabileceğini düşünüyor. Eğer çiftçi üretime devam ederse gıda arzı korunur ve fiyat artışlarının önüne geçilebilir. Aksi halde üretimde yaşanacak düşüş, market raflarında daha yüksek fiyatlar anlamına geliyor. Bu nedenle tarım destekleri yalnızca kırsalı değil şehirde yaşayan milyonlarca insanı da yakından ilgilendiriyor.

Öte yandan bazı uzmanlar desteklerin tek başına yeterli olmayacağını savunuyor. Çünkü çiftçinin sadece nakit desteğe değil, uzun vadeli planlamaya da ihtiyacı olduğu belirtiliyor. Özellikle sulama yatırımları, modern tarım teknikleri, kooperatifleşme ve genç nüfusun tarıma yönlendirilmesi gibi alanlarda da yeni adımlar atılması gerektiği ifade ediliyor.

Köylerde yaşayan gençlerin önemli bölümü artık tarımdan uzaklaşıyor. Çünkü yüksek maliyet, düşük kazanç ve belirsizlik genç nüfusu şehir hayatına yöneltiyor. Eğer tarım yeterince desteklenmezse ilerleyen yıllarda üretici sayısında daha büyük düşüşler yaşanabileceği konuşuluyor. Bu nedenle açıklanan desteklerin sadece bugünü değil geleceği de ilgilendirdiği belirtiliyor.

Çiftçiler ise ödemelerin zamanında yapılmasının önemine dikkat çekiyor. Çünkü üretici için destek miktarı kadar ödeme tarihi de büyük önem taşıyor. Ekim dönemi geldiğinde çiftçinin elinde nakit olması gerekiyor. Geç kalan destekler bazen beklenen faydayı sağlayamıyor. Bu nedenle üreticiler ödemelerin hızlı şekilde hesaplara yatırılmasını istiyor.

Tarım sektörünün Türkiye ekonomisindeki önemi her geçen gün daha fazla hissediliyor. Pandemi döneminde ve küresel krizlerde görüldü ki gıda güvenliği artık stratejik bir mesele haline geldi. Kendi kendine yetebilen ülkeler daha güçlü hale gelirken üretimde dışa bağımlı ülkeler ciddi sıkıntılar yaşayabiliyor. Türkiye’nin geniş tarım arazileri ve üretim kapasitesi ise önemli bir avantaj olarak görülüyor.

Ancak bu avantajın korunabilmesi için çiftçinin üretimde kalması gerekiyor. İşte bu nedenle 1,4 milyon çiftçiye yapılacak destek ödemeleri sadece ekonomik değil aynı zamanda sosyal bir anlam da taşıyor. Köyde üretimin devam etmesi, kırsal nüfusun korunması ve gıda arzının güvence altına alınması açısından bu desteklerin kritik olduğu belirtiliyor.

Önümüzdeki dönemde desteklerin etkisinin hem tarlada hem pazarda daha net görülmesi bekleniyor. Eğer üretici rahat nefes alır ve ekim alanları genişlerse vatandaş da markette daha uygun fiyatlarla karşılaşabilir. Bu nedenle gözler şimdi hem ödeme takviminde hem de yeni üretim sezonunda olacak.

Kısacası devletin açıkladığı rekor tarım desteği, yalnızca çiftçinin cebine giren para olarak görülmüyor. Bu destek aynı zamanda sofradaki ekmeğin, pazardaki sebzenin ve gelecekteki gıda güvenliğinin de önemli bir parçası olarak değerlendiriliyor.

ZAFER ÖZCİVAN

Ekonomist-Yazar

[email protected]