KAZANCIN BEŞ KATINI BEKLERKEN RİSKİ UNUTMAYALIM

Finans dünyasında son yıllarda sıkça duyduğumuz kavramlardan biri de “5X”. Özellikle borsa, kripto varlıklar, girişim yatırımları ve çeşitli yatırım platformlarında kullanılan bu ifade, basitçe bir yatırımın değerinin beş katına çıkması anlamına geliyor. Başka bir ifadeyle 100 bin liralık bir yatırımın 500 bin liraya ulaşması 5X olarak ifade ediliyor.

İlk bakışta oldukça cazip görünen bu kavram, yatırımcıların hayallerini süsleyebiliyor. Ancak burada üzerinde durmamız gereken çok önemli bir nokta var: Bir yatırımın 5X yapması mümkün olabilir ama bunun kolay, hızlı ve garantili olduğu anlamına gelmez.

Bugün yatırım dünyasında özellikle sosyal medya aracılığıyla “5X yapacak hisse”, “5 katına çıkacak coin”, “kısa sürede 5X kazanç” gibi ifadelerle karşılaşıyoruz. İşte tam bu noktada yatırımcıların çok dikkatli olması gerekiyor. Çünkü yüksek kazanç beklentisi, beraberinde yüksek risk getirebilir.

Benim burada özellikle vurgulamak istediğim konu, yatırımcının “ne kadar kazanırım?” sorusundan önce “ne kadar kaybedebilirim?” sorusunu sormasıdır.

Çünkü finansal piyasalarda kazanç kadar kayıp ihtimali de vardır.

Bir yatırımın 5X yapması için öncelikle yatırımın değerinin beş katına çıkması gerekir. Örneğin 50 bin liralık bir yatırım 250 bin liraya ulaştığında yatırımcı açısından 5X gerçekleşmiş olur. Ancak bunun tersini de düşünmek gerekir. Özellikle yüksek riskli ve kaldıraçlı işlemlerde yatırımın çok büyük bölümünü, hatta tamamını kaybetme ihtimali de bulunmaktadır.

Burada 5X ile kaldıraç kavramını birbirinden ayırmak gerekiyor. Bir varlığın piyasa değerinin zaman içerisinde beş katına çıkması başka bir şeydir, kaldıraç kullanarak kısa sürede beş kat getiri hedeflemek başka bir şeydir. Kaldıraç, kazancı artırabileceği gibi zararı da aynı şekilde büyütebilir.

Dolayısıyla “5X” ifadesini tek başına bir yatırım fırsatı olarak görmek doğru değildir.

Peki bir yatırım neden 5X yapabilir?

Bunun birçok nedeni olabilir. Şirketin kârlılığının ciddi biçimde artması, yeni bir pazara girmesi, teknolojik bir yenilik geliştirmesi, sektöründe önemli bir avantaj elde etmesi veya piyasa koşullarının olumlu değişmesi bunlardan bazılarıdır. Ancak hiçbir gerekçe gelecekte kesin olarak 5X getiriyi garanti etmez.

Özellikle küçük şirketlerde veya yüksek oynaklığa sahip varlıklarda fiyat hareketleri çok daha sert olabilir. Bu nedenle yatırımcı, sadece geçmişte fiyatın yükselmiş olmasına bakarak gelecekte de aynı performansın gerçekleşeceğini düşünmemelidir.

Bence 5X kavramının en tehlikeli tarafı, insan psikolojisinde oluşturduğu “kaçırma korkusudur”.

Bir yatırımcının çevresindeki insanların kısa sürede yüksek kazanç elde ettiğini görmesi, kendisinin de aynı kazancı yakalamak istemesine neden olabilir. Bu durum yatırım kararlarının araştırmadan, analizden ve planlamadan uzaklaşmasına yol açabilir.

Üstelik sosyal medyada genellikle kazananların hikâyeleri anlatılır. Kaybedenlerin hikâyeleri ise çok daha az görünür.

Bir başka önemli konu da “garantili 5X” söylemleridir. Finansal piyasalarda yüksek ve garantili kazanç vaadi, yatırımcı açısından ciddi bir uyarı işareti olarak görülmelidir. Çünkü piyasalarda risk tamamen ortadan kaldırılmadan yüksek getiri garantisi vermek gerçekçi değildir.

Yatırımcı öncelikle yatırım yaptığı aracın ne olduğunu anlamalıdır. Şirketin finansal tabloları, borçluluk durumu, gelirleri, kârlılığı, faaliyet alanı ve geleceğe ilişkin beklentileri incelenmelidir. Aynı şekilde yatırım fonlarında fonun stratejisi, portföy dağılımı, risk seviyesi ve geçmiş performansı değerlendirilmelidir.

Kripto varlıklarda ise teknolojik altyapı, kullanım alanı, likidite, piyasa yapısı ve fiyat oynaklığı gibi unsurlar ayrıca dikkate alınmalıdır.

Burada bir başka gerçeği de unutmamak gerekiyor: 5X hedefi matematiksel olarak cazip görünse de zaman faktörü çok önemlidir.

Bir yatırımın beş katına çıkması bir ayda da olabilir, beş yılda da. Bu iki durumun anlamı birbirinden tamamen farklıdır. Yıllık bileşik getiri açısından bakıldığında zamanın yatırım sonucunda çok önemli bir etkisi vardır.

Bu nedenle yatırımcıların “5X yapacak mı?” sorusu kadar “hangi sürede ve hangi riskle?” sorusunu da sorması gerekir.

Benim görüşüm, yatırım dünyasında hedef koymanın yanlış olmadığı yönündedir. Ancak hedef ile garanti arasındaki farkı bilmek gerekir. 5X bir hedef olabilir, fakat yatırım kararının tek gerekçesi olmamalıdır.

Sonuç olarak 5X, finansal piyasalarda yüksek kazanç beklentisini ifade eden dikkat çekici bir kavramdır. Fakat bu kavramın arkasında yüksek risk ihtimali de bulunabilir.

Yatırımcı için en sağlıklı yaklaşım; bütün parasını tek bir varlığa bağlamak yerine çeşitlendirmeyi düşünmek, borçla ve özellikle kontrol edilemeyecek düzeyde kaldıraçla yatırım yapmamak, duyumlarla değil verilerle hareket etmek ve kaybetmeyi göze alamayacağı parayı yüksek riskli yatırımlara yönlendirmemektir.

Unutmayalım: Finans piyasalarında herkes 5X kazancı konuşabilir. Asıl önemli olan, o kazancı hangi riskle elde etmeye çalıştığımızdır.

Çünkü yatırımda hedef sadece parayı beş katına çıkarmak değil, sermayeyi koruyarak sürdürülebilir bir finansal gelecek oluşturabilmektir.

ZAFER ÖZCİVAN

Ekonomist-Yazar

[email protected]