"Kademeli emeklilik bir lütuf değil, adalet meselesidir"

Son yıllarda emeklilik konusu Türkiye’de en çok konuşulan başlıklardan biri oldu. Özellikle Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesiyle birlikte milyonlarca kişi emeklilik hakkına kavuştu. Ancak mesele bitmedi. Şimdi gündemde “kademeli emeklilik” var.  

Özellikle işe giriş tarihine göre “kademeli emeklilik” talebi, hem sosyal Adalet hem de mali sürdürülebilirlik açısından; bu yazıyı kaleme almayı hak ediyor.

Bu konu aslında sadece bir yaş hesabı değil, bir adalet meselesidir.

EMEKLİLİK KİMSENİN LÜTFU DEĞİLDİR

Emeklilik devletin verdiği bir hediye değildir. Yıllarca çalışıp prim ödeyen insanların alın terinin karşılığıdır.

Aynı işyerinde çalışan, aynı şartlarda emek veren iki kişi düşünün. Aralarındaki tek fark sigorta giriş tarihinin birkaç gün ya da birkaç ay farklı olması…

Ama sonuçta birisi 17–20 yıl önce emekli olurken, diğeri çok daha uzun süre çalışmak zorunda kalıyor.

İşte insanlar buna itiraz ediyor.

7438 sayılı Kanun ile EYT’liler yaş şartı olmadan emekli oldu. 8 Eylül 1999 öncesi sigorta girişi olanlar5000–5975 prim günü ve sigortalılık süresi koşullarını sağlayarak 38–43 yaş aralığında emekli olabildi.

Ancak 9 Eylül 1999 sonrası işe başlayan milyonlarca vatandaş daha fazla prim ödemesine rağmen çok daha geç emekli olacak.

Birkaç günlük farkın bu kadar büyük sonuç doğurması vicdanları zorluyor.

KADEMELİ EMEKLİLİK NE DEMEK?

Kademeli emeklilik, kimseye fazladan hak verilmesi anlamına gelmiyor.

Ama şu soruyu soruyor:
“Madem bir düzenleme yapıldı, o zaman aradaki uçurum neden biraz dengelenmesin?”

Kademeli emeklilik savunucularının temel yaklaşımı şu:

• Kimseye fazladan hak verilmesin,
• Sistem bozulmasın,
• Ancak birkaç günlük fark nedeniyle oluşan uçurumlar dengelensin.

Bir anda keskin bir çizgi çekmek yerine, işe giriş tarihine göre yumuşak bir geçiş sağlanabilir. Böylece hem devletin bütçesi sarsılmaz hem de insanlar arasında oluşan adaletsizlik duygusu azalır.

Bu, sistemi bozmak değil; sistemi daha adil hale getirmektir.

ADALET DUYGUSU ZEDELENİRSE NE OLUR?

Emeklilik sadece yaşlılık dönemini ilgilendirmiyor. Bugün çalışan milyonları da etkiliyor.

Eğer insanlar sistemin adil olmadığına inanırsa:

• Prim ödeme isteği azalır.
• Kayıt dışı çalışma artabilir.
• Devlete olan güven zedelenir.

Kademeli bir model ise şu üç etkiyi yaratabilir:

• Çalışma hayatında motivasyonu artırmak,
• Kayıt dışılığı azaltmak,
• Sosyal güvenlik sistemine olan güveni güçlendirmek.

Yani adil bir geçiş modeli, tam tersine güveni artırır. İnsanlar “Benim hakkım korunuyor” derse sisteme sahip çıkar.

ASIL TARTIŞMA YAŞ DEĞİL, ADALET

Bugün tartışma “kaç yaşında emekli olunacak?” gibi görünse de, gerçekte mesele adalet.

Aynı kuşaktan insanlar arasında dramatik farklar oluştuğunda, bu sadece teknik bir konu olmaktan çıkar. Toplumsal bir güven sorunu haline gelir.

1999–2008 arası işe başlayanları kapsayacak kademeli bir düzenleme, bir ayrıcalık değil; sert bir geçişin yumuşatılması olur. Sosyal devletin görevi de tam olarak budur: Denge kurmak.

SON SÖZ

Kademeli emeklilik talebini sadece “bütçeye yük” diye görmek eksik bir bakış açısıdır. Elbette mali denge önemlidir. Ama sosyal barış, çalışma huzuru ve adalet duygusu da en az bütçe kadar önemlidir.

Unutmayalım: Ekonomiler rakamlarla ayakta kalır ama toplumlar adaletle ayakta kalır.

Mesele erken emeklilik değil, adil geçiştir.

Kademeli emeklilikte adalet arayan milyonların sesi olmaya devam eden
Emeklilikte Adalet Derneği’ne emekleri için teşekkür ediyor, çalışmalarında başarılar diliyorum.