Dünkü yazımda yapay zekâ yatırımlarıyla birlikte yeniden gündeme gelen çip, bellek ve depolama ürünlerindeki arz sıkıntısını anlatmıştım. Bugün biraz daha yakınımıza, Bursa’ya bakalım. Çünkü dünyanın diğer ucunda yaşanan bir teknoloji yarışının Bursa ekonomisiyle ne ilgisi olduğunu ilk bakışta görmek kolay olmayabilir. Oysa bağlantı düşündüğümüzden çok daha güçlü. Bursa ekonomisinin omurgasını otomotiv, makine, tekstil, metal, plastik ve diğer imalat sektörleri oluşturuyor. Ve artık bu sektörlerin neredeyse tamamı çiplere bağımlı. Bugünün fabrikasında yalnızca üretim makineleri yok. Bilgisayar kontrollü üretim hatları, robotlar, sensörler, otomasyon sistemleri, sunucular, veri depolama üniteleri ve görüntü işleme sistemleri var. Şimdi bunlara yapay zekâ da ekleniyor. Dolayısıyla elektronik bileşenlerde yaşanabilecek uzun süreli bir arz sorunu Bursa sanayisini iki yönden etkileyebilir. Birincisi, üretimde kullanılan elektronik sistemlerin maliyetinin yükselmesi. İkincisi ve bence daha önemlisi, işletmelerin dijital dönüşüm yatırımlarının pahalanması. Bursa otomotiv sanayisi açısından mesele daha ciddi Bursa, Türkiye'nin en önemli otomotiv üretim merkezlerinden biri. Ancak otomobil de artık eskisi gibi değil. Yeni nesil otomobiller, mekanik bir araç olmanın çok ötesine geçti. Motor yönetiminden fren sistemlerine, sürüş destek teknolojilerinden multimedya sistemlerine kadar onlarca elektronik sistem birlikte çalışıyor. Elektrikli ve bağlantılı araçların yaygınlaşmasıyla otomotiv sektörünün yarı iletkenlere bağımlılığı daha da artıyor. Dolayısıyla küresel çip piyasasında yaşanacak ciddi bir arz sıkıntısı yalnızca büyük otomobil üreticilerini ilgilendirmiyor. Onlara parça üreten yüzlerce yan sanayi kuruluşunu da ilgilendiriyor. Bursa açısından risk burada büyüyor. Çünkü kent ekonomisi birbirine bağlı üretim zincirleri üzerinde çalışıyor. Ana sanayideki bir üretim kaybı yan sanayiye, yan sanayideki daralma lojistiğe, hizmet sektörüne ve istihdama kadar uzanabiliyor. Küçücük bir elektronik parçanın yokluğu, milyonlarca liralık üretim hattını durdurabiliyor. Pandemi dönemindeki çip krizinde dünya bunun örneklerini gördü. Tekstil artık yalnızca iplik ve kumaş değil Bursa için bir diğer önemli alan tekstil. “Çip krizinin tekstille ne ilgisi var?” diye sorulabilir. Artık çok ilgisi var. Modern tekstil makineleri elektronik kontrol sistemleri, sensörler, otomasyon yazılımları ve bilgisayarlarla çalışıyor. Aynı durum Bursa’nın güçlü olduğu makine sektörü için de geçerli. Üstelik sanayi hızla başka bir aşamaya geçiyor. Yapay zekâ destekli görüntü sistemleri üretimde hatalı ürünü tespit ediyor. Sensörlerden gelen veriler makinelerin ne zaman arızalanabileceğini önceden tahmin ediyor. Yazılımlar enerji tüketimini izliyor, üretim planlarını hazırlıyor, stok seviyelerini hesaplıyor. Yani yapay zekâ fabrikaya girmeye başladı. Tam da burada Bursa sanayisi açısından önemli bir çelişki ortaya çıkıyor. Firmalar rekabet güçlerini koruyabilmek için daha fazla teknoloji kullanmak zorunda. Ama aynı teknolojiyi sağlayan donanımın maliyeti de yükseliyor. En büyük baskıyı KOBİ’ler hissedebilir Büyük şirketlerin teknoloji yatırımlarını finanse etme imkânları daha geniş. Asıl sorun küçük ve orta ölçekli işletmelerde ortaya çıkabilir. Bursa’da 100 çalışanı bulunan bir işletmenin bilgisayarlarını yenileyeceğini düşünelim. Tek bir bilgisayardaki birkaç bin liralık fiyat artışı çok büyük görünmeyebilir. Ama 50 veya 100 bilgisayar alınacağında rakam büyür. Buna sunucular, veri depolama sistemleri, ağ ekipmanları, yedekleme sistemleri ve yazılım maliyetlerini ekleyin. Karşımıza artık ciddi bir yatırım bütçesi çıkar. İşletme doğal olarak şu soruyu soracaktır: “Bir yıl daha bekleyebilir miyiz?” Ancak beklemenin de bir maliyeti var. Eski bilgisayarların yavaşlaması, bakım giderlerinin artması, yeni yazılımlarla uyum sorunları ve çalışanların kaybettiği zaman görünmeyen bir faturaya dönüşebilir. Bu nedenle önümüzdeki dönemde Bursa’daki işletmelerin teknoloji yatırımlarını daha dikkatli planlaması gerekecek. Her bilgisayarı değiştirmek yerine bazı cihazların belleğini veya depolama kapasitesini yükseltmek, yatırımları birkaç yıla yaymak ve gerçekten kritik sistemlere öncelik vermek daha mantıklı olabilir. Asıl tehlike bilgisayarların pahalanması değil Bence Bursa açısından meselenin en önemli tarafı burası. Çip krizini yalnızca “bilgisayarlar ve telefonlar pahalanacak mı?” sorusuyla değerlendirirsek büyük resmi kaçırırız. Bursa sanayisi önümüzdeki yıllarda büyük bir dijital dönüşüm geçirmek zorunda. Yapay zekâ, robotik sistemler, görüntü işleme, otomasyon ve veri analizi artık birer lüks değil. Rekabet araçları. Almanya’daki veya Çin’deki rakibi yapay zekâ kullanarak üretim hatasını azaltırken Bursa’daki bir firma aynı yatırımı yüksek maliyet nedeniyle ertelerse, mesele birkaç bilgisayarın eski kalması değildir. Verimlilik farkı oluşur. Verimlilik farkı maliyet farkına dönüşür. Maliyet farkı da ihracatta rekabet gücünü etkiler. İşte çip krizinin Bursa ekonomisi açısından gerçek tehlikesi burada. Teknolojik dönüşümün maliyeti yükseliyor. Bu maliyet özellikle KOBİ’lerin dijitalleşmesini yavaşlatırsa, büyük işletmelerle küçük ve orta ölçekli işletmeler arasındaki teknoloji farkı daha da açılabilir. Bu nedenle işletmelerin teknoloji yatırımlarını artık klasik bir “bilgisayar gideri” olarak görmemesi gerekiyor. Bu yatırımlar üretimin bir parçası. Makine yatırımı ne kadar önemliyse veri altyapısı, yapay zekâ ve otomasyon yatırımı da giderek o kadar önemli hale geliyor. Kamu desteklerinin de bu değişime ayak uydurması gerekiyor. KOBİ’lerin yalnızca yeni makine almasını değil; dijital altyapılarını güçlendirmesini, yapay zekâ kullanmasını, çalışanlarını bu teknolojiler konusunda eğitmesini sağlayacak desteklerin artırılması önemli. Çünkü dünya beklemiyor. Bursa'nın yeni rekabet sınavı Bursa geçmişte üretim kabiliyetiyle büyüdü. Şimdi önünde başka bir sınav var. Üretim gücünü teknolojiyle birleştirmek. Çip krizi geçici olabilir. Bellek fiyatları bir süre sonra düşebilir. Yeni fabrikalar devreye girebilir ve arz-talep dengesi yeniden kurulabilir. Ama değişmeyecek bir gerçek var: Sanayi giderek daha fazla dijitalleşecek ve yapay zekâ üretimin daha büyük bir parçası olacak. Bu nedenle Bursa'nın önündeki mesele yalnızca bugünkü çip fiyatları değil. Asıl mesele, önümüzdeki yıllarda ihtiyaç duyacağı teknolojiye ne kadar hızlı ve hangi maliyetle ulaşabileceği. Bir zamanlar sanayide rekabeti daha iyi makineye sahip olmak belirliyordu. Şimdi buna yeni bir ölçü daha ekleniyor: O makinenin arkasındaki teknolojiye, veriye ve yapay zekâya kim daha hızlı ulaşabiliyor? Bursa'nın yeni rekabet sınavı da işte burada başlıyor.

HABERİ SİTEDEN OKU...