Kaldırımda Bir Film: Silinemeyen!

Bazı filmler salonda başlar, salonda biter, bazılarıysa sokağa taşar. Hayatlar gibi...

12 Eylül akşamı Cinemaximiliaan’ın "Kaldırım Sineması"nda Silinemeyen! filmini yeniden izledim. Filmin yürütücü yapımcısı olarak; bir fikirden görüntüye, kurgudan insanların karşısına çıkışına kadar o yolculuğun tam içindeydim. Ama o akşam film sanki başka şeyler de söyledi.

Orijinal adıyla Unerasable!, 2018’de Vietnam’daki baskıdan kaçan bir sinemacının hikâyesi. Yıllarca Tayland’da belgesiz yaşadıktan sonra Avrupa’ya geliyor. Ama beklediği özgürlük yerine bu kez başka duvarlara çarpıyor: bürokrasi, belirsizlik, yalnızlık ve bitmeyen bir yersiz yurtsuzluk hissi.

Filmin adı zaten her şeyi özetliyor: Silinemeyen. Bir insanın adı silinebilir mi? Geçmişi? Hafızası? Bir ülkenin ona biçtiği kimlik?

Bürokratik bir dosyada sadece bir numaraya dönüşebiliyor insan. Çoğu insan belki numaralardan sıkıldı Okulda. kimlik kartalrunda. kuyrukta... Bir mülteci bazen kendi hikâyesini anlatabilmek için bile önce var olduğunu kanıtlamak zorunda kalıyor. Bir kayıt numarasının peşinde... Film tam da buraya dokunuyor; kâğıt üzerinde insanı hem var hem yok etmenin ne kadar kolaylaştırıldığını hatırlatıyor.

Ama konu sadece Vietnam’daki baskıyı anlatmakla bitmiyor. Asıl soru şu: İnsan bir yerden kaçtığında gerçekten özgürleşmiş oluyor mu?

Film, otoriter bir sistemden kaçan birinin Batı’ya gelişini anlatırken ucuz bir "orada baskı vardı, burada özgürlük var" masalına sığınmıyor. Avrupa’nın kendi görünmez sınırlarını yüzümüze vuruyor. Özgürlük fikriyle onu gerçekten yaşayabilmek arasındaki mesafeyi sorgulatıyor.

Yönetmen arşivleri, propaganda videolarını, sömürge döneminden kalan görüntüleri ve kişisel kayıtları yan yana getiriyor. Bir insanın hikâyesinden yola çıkıp tarihin farklı dönemlerindeki aynı baskı mekanizmasını arıyor. Ama bu bir politik söyleme dönüşmüyor.

İşte burada sinema anlam kazanıyor. Çünkü o da bir hafıza. Bir görüntüyü kaydetmek, ona "sen varsın" demek değil mi? Bir ismi saklayabilirsiniz, bir hikâyeyi sansürleyebilir ya da bir tarihi yeniden yazmaya çalışabilirsiniz. Ama görüntüler birleştiğinde artık onu, hafızayı silmek kolay değil.

Kaldırım Sineması da buna teşvik ediyor. Burada sinema sadece beyaz bir perdeye bakmaktan ibaret değil. İnsanların bir araya gelmesi, yemeğini paylaşması, birbirinin hikâyesine kulak vermesi... Filmden sonra deyim yerindeyse kapı önü sohbetleri devam ediyor.

Bazen "benim de başıma geldi" diyerek... Bazen "Masum Değilz" şarkısını mırıldanırken... Bazen konuşmayan birinin sessizliğinde...

İçimizdeki gölge gecenin karanlığına karışıveriyor...