HÜRMÜZ’DE GÜVENLİK RİSKİ VE DENİZCİLİK MAAŞLARINA ETKİSİ

Dünyanın en önemli enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı, son yılların en gergin dönemlerinden birini yaşıyor. Basra Körfezi'nden çıkan petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) önemli bir bölümü bu dar su yolundan geçerek dünya pazarlarına ulaşıyor. Ancak bölgede artan askeri hareketlilik, ticari gemilere yönelik saldırılar ve güvenlik endişeleri, deniz taşımacılığını adeta yeniden şekillendirdi.

Bugün birçok uluslararası denizcilik şirketi, Hürmüz Boğazı'na girecek gemilerde görev yapacak kaptanlara, mühendislerine ve gemi personeline normal maaşlarının kat kat üzerinde ek ücret ödemeye başladı. Bazı şirketlerde sadece bir aylık Hürmüz görevi için altı aylık maaşa denk gelen primler veriliyor. Çünkü artık mesele sadece çalışmak değil, ciddi bir güvenlik riski altında görev yapmak.

Denizcilik sektöründe çalışanlar için bu bölge artık "yüksek riskli görev alanı" olarak değerlendiriliyor. Gemi personeli, olası füze saldırıları, insansız hava araçları, mayın tehlikesi veya silahlı baskın ihtimalleri nedeniyle sürekli alarm halinde görev yapıyor. Böyle bir ortamda çalışmanın psikolojik yükü de oldukça ağır oluyor.

Eskiden denizciler için en önemli konu hava şartlarıydı. Bugün ise savaş ihtimali, güvenlik uyarıları ve askeri gelişmeler günlük çalışma hayatının bir parçası haline geldi. Gemiler boğaza yaklaşmadan önce güvenlik toplantıları yapılıyor, acil durum senaryoları gözden geçiriliyor ve personelin her an müdahaleye hazır olması isteniyor.

Bu nedenle şirketler deneyimli personeli bölgede görev yapmaya ikna edebilmek için yüksek prim uygulamasına yöneliyor. Çünkü birçok denizci, ailesini ve kendi güvenliğini düşünerek bu görevi kabul etmek istemiyor. Kabul edenler ise aldıkları yüksek ücretin aslında taşıdıkları büyük riskin karşılığı olduğunu ifade ediyor.

Sigorta şirketleri de gelişmeleri yakından takip ediyor. Hürmüz Boğazı'ndan geçecek gemiler için savaş riski sigortaları ciddi şekilde yükseldi. Bir geminin birkaç günlük geçişi için ödenen ek sigorta bedeli milyonlarca dolara ulaşabiliyor. Bu maliyet doğal olarak taşınan yükün fiyatına da yansıyor.

Gemilerin güvenliği için ilave önlemler alınıyor. Bazı şirketler özel güvenlik ekipleriyle çalışırken, bazıları askeri konvoylara yakın seyretmeyi tercih ediyor. Gemi rotaları sürekli güncelleniyor ve güvenlik merkezlerinden anlık bilgi akışı sağlanıyor. Teknolojinin sunduğu takip sistemleri yoğun şekilde kullanılıyor.

Artan maliyetler yalnızca denizcilik sektörünü etkilemiyor. Petrolün taşınma maliyeti yükseldikçe enerji fiyatları da baskı altında kalıyor. Bu durum akaryakıt fiyatlarından elektrik üretimine, sanayiden ulaştırmaya kadar pek çok alanı doğrudan etkiliyor.

Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler de bu gelişmeleri dikkatle izliyor. Petrol ve doğal gaz fiyatlarında yaşanabilecek her yükseliş, üretim maliyetlerini artırırken enflasyon üzerinde de yeni baskılar oluşturabiliyor. Nakliye giderlerinin yükselmesi ithalat maliyetlerini artırırken ihracat yapan firmaların rekabet gücünü de zorlayabiliyor.

Uzmanlara göre Hürmüz Boğazı'nda yaşanacak uzun süreli bir güvenlik sorunu, dünya ekonomisini zincirleme şekilde etkileyebilir. Çünkü küresel enerji ticaretinin önemli bir kısmı bu dar geçide bağımlı durumda. Alternatif güzergâhlar bulunsa bile bunların hem kapasitesi sınırlı hem de maliyeti daha yüksek.

Deniz taşımacılığı şirketleri ise risk yönetimini yeniden şekillendiriyor. Mürettebat eğitimleri artırılıyor, kriz senaryoları sıklaştırılıyor ve psikolojik destek programları uygulanıyor. Çünkü yalnızca gemiyi değil, gemide çalışan insanların güvenliğini sağlamak da büyük önem taşıyor.

Bir aylık görev karşılığında altı aylık maaş verilmesi ilk bakışta oldukça cazip görünebilir. Ancak bu ücretin arkasında büyük bir tehlike ve ağır bir sorumluluk bulunuyor. Her gün olası bir saldırı ihtimaliyle görev yapan denizciler için bu kazanç, üstlendikleri riskin bir bedeli olarak görülüyor.

Ekonomistler ise dikkat çekici bir noktaya vurgu yapıyor. Dünya ekonomisinde yalnızca petrolün fiyatı değil, güvenliğin maliyeti de giderek artıyor. Eskiden navlun ve yakıt maliyetleri konuşulurken bugün güvenlik harcamaları da taşımacılığın en büyük gider kalemlerinden biri haline geliyor.

Sonuç olarak Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik krizi sadece bölgesel bir sorun olmaktan çıkmış durumda. Burada yaşanan her gelişme, dünyanın dört bir yanında enerji fiyatlarını, ticareti ve tüketici fiyatlarını etkileyebiliyor. Denizcilik sektöründe verilen yüksek primler de bu olağanüstü şartların en dikkat çekici göstergelerinden biri olarak öne çıkıyor. Bir aylık görev için altı aylık maaş ödenmesi, aslında dünyanın en kritik deniz yollarından birinde güvenliğin ne kadar değerli ve aynı zamanda ne kadar pahalı hale geldiğini açıkça ortaya koyuyor.

ZAFER ÖZCİVAN

Ekonomist-Yazar

[email protected]